Stereotaktik Radyoterapi Sonrası Radyasyona Bağlı Erektil Disfonksiyon ile İlişkili Faktörlerin Değerlendirilmesi

Evaluating Factors Associated with Radiation-induced Erectile Dysfunction After Stereotactic Radiotherapy

Özet

Amaç: Erektil disfonksiyon (ED), prostat kanseri radyoterapisinin sıklıkla gözlenen bir yan etkisidir. Stereotaktik vücut radyoterapi (SBRT), ultrahipofraksiyone (UH)-RT 4-5 fraksiyonda uygulanan RT tekniğidir. SBRT’nin cinsel işlev üzerindeki etkisi halen tartışmalıdır. Bu çalışmanın amacı, klinik olarak lokalize prostat kanseri olan hastalarda SBRT ve ED arasındaki olası ilişkiyi analiz etmektir. Yöntemler: Ocak 2013 ile Aralık 2019 arasında, düşük-orta riskli prostat kanseri tanısı nedeniyle SBRT +/- hormonoterapi tedavisi uygulanan ve tedavi öncesinde ED olmayan 55 hastada ED’yi etkileyen faktörler analiz edildi. RT planlanırken penil bulb (PB) riskli organ (OAR) olarak tanımlanmıştır. Hastalara fraksiyon başına 7-7.25 Gy, toplam doz 35-36.25 Gy/ 5 fraksiyon olacak şekilde Cyberknife ile gün aşırı SBRT uygulandı. Hastaların erektil fonksiyon durumu tedaviye başlamadan önce ve 3. ayda, 1. yılda ve 2. yılda IIEF-5 skorları kullanılarak değerlendirildi. Hastalar tedavi sonrası potens durumuna göre gruplandırıldı. Bulgular: Ortanca hasta yaşı 68,5 yıl ve ortanca takip süresi 58 aydı. SBRT’den sonra hastaların %56,4’ünde erektil fonksiyon korunmuştur. Planlanan hedef hacime (PTV) proksimal seminal veziküllerin dahil edilmesi ve hasta yaşı tek değişkenli analizde potens olan ve olmayan gruplar arasında anlamlı olarak farklı bulundu (p=0,028 ve p=0,036). Çok değişkenli analizde, PTV’nin büyük olması ve PTV’ye seminal veziküllerin proksimal üçte birinin dahil edilmesi ED gelişimi açısından istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0,038 ve p=0,020). Sonuç: Prostat kanser tedavisinde her ne kadar modern radyoterapi teknikleri kullanılsa da erektil fonksiyon etkilenebilmektedir. ED’nin karmaşık mekanizması göz önüne alındığında, potensteki düşüşü sadece risk altındaki organların aldığı dozlara bağlamak doğru olmaz.

Abstract

Objective: Erectile dysfunction (ED) is a common side effect of prostate cancer radiotherapy (RT). Stereotactic body RT (SBRT) is a highly conformal RT technique that utilizes ultra-hypofractionated RT with 4-5 fractions, but the effect of SBRT on sexual function remains uncertain. This study aimed to analyze the possible relationship between SBRT and ED in patients with clinically localized prostate cancer. Methods: Between January 2013 and December 2019, the factors affecting ED were analyzed in 55 patients with preserved potency following SBRT +/− hormone therapy for low- to intermediate-risk prostate cancer. While planning RT, the penile bulb was delineated as an organ at risk (OAR) in the computed tomography scan. A total dose of 35-36.25 Gy was administered in five fractions of 7-7.25 Gy through alternating-day SBRT treatment with CyberKnife. Erectile function was assessed using the International Index of Erectile Function (IIEF-5) scale at baseline and 3 months, 1 year, and 2 years after SBRT. Groups were formed with respect to post-treatment potency, as measured by IIEF-5. Results: The median patient age was 68.5 years, and the median follow-up duration was 58 months. After SBRT, 56.4% of the patients had preserved potency. Age and inclusion of the proximal seminal vesicles in the planning target volume (PTV) were significantly different between the potency groups in the univariate analysis (p=0.028 and p=0.036). In the multivariable analysis, the PTV and inclusion of the proximal third of the seminal vesicles in the PTV were significant in the development of ED (p=0.038 and p=0.020). Conclusion: Although modern RT techniques are used in prostate cancer treatment, erectile function may be affected. Considering the complex mechanisms of ED, it would be erroneous to explain the decline in potency based only on dosimetric factors related to OAR doses.