The earthquake of 22 May 1766 and its effects on the built environment in Istanbul

Özet

İstanbul'da önemli can kaybına ve büyük hasara yol açan depremlerden biri, 22 Mayıs 1766 günü yaşanmıştır. Gün doğumundan yaklaşık yarım saat sonra meydana gelen ve merkezi Marmara Denizi 'nin doğusunda olan bu depremi, 5 Ağustos 1766 günü, merkezi bu kez Marmara Denizi'nin batısında olan büyük bir sarsıntı daha izlemiştir. Bu iki depremi aydınlatan ve yol açtıkları hasarları ortaya koyan pek çok belge, Osmanlı arşivlerinde yer almaktadır. Dönemin tarihçilerince düşülmüş kayıtlar da, hem hasar durumunu aydınlatmakta, hem de bu doğa olayının nasıl algılandığını sergilemektedir. Prof. Dr. Zeynep Ahunbay'in danışmanlığında hazırlanmış doktora tezine dayanan bu yazı, yalnız birinci el kaynaklar yardımıyla 22 Mayıs 1766 depremini ve bu depremin istanbul'daki etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. 18. yüzyıl istanbul'una genel bir bakış yöneltildikten sonra depremle ilgili olarak görgü tanıklarının anlatımlarına, depremin yol açtığı ortama ve belgeler ışığında hazırlanmış hasarlı yapılar listesine yer verilmektedir. Öte yandan, deprem hasarlarının genel bir değerlendirilmesi yapılmakta, bu hasarların giderilmesinde kullanılan tekniklere ve benimsenen temel yaklaşımlara değinilmektedir. Çalışmanın amacı, tarihsel depremleri ve yol açtıkları hasarları yakından tanımanın günümüze ışık tuttuğunu ve bu tür çalışmalar için Osmanlı arşiv belgelerinin önemini ve değerini bir kez daha vurgulamaktır.

Abstract

One of the biggest earthquakes that affected Istanbul occurred on 22 May 1766 and resulted in very heavy damage. The Ottoman archives include a great number of documents related to this event and especially concerning the building repairs and constructions that followed the catastrophe. These documents clarify in detail the extent of the damage and the degree of the interventions. They also make it possible to identify which parts or elements of buildings were the most damaged. The present article, which is based on the PhD dissertation of the author prepared under the supervision of Prof. Dr. Zeynep Ahunbay, aims to describe the earthquake of 22 May 1766 and to focus on its effects on the built environment in Istanbul with the help of primary sources.