SULTAN II. ABDÜLHAMİD’İN SALTANATININ 25. YILINDA TOKATVE TOKAT SAAT KULESİ

Tokat and Tokat Clock Tower in the $25^{th}$ Anniversary of Sultan Abdulhamid II's Reign

Özet

II. Abdülhamid dönemi üzerine günümüze değinyapılan çalışmalarda bir nesnel yaklaşım sorunununvarlığı dikkati çekmektedir. Nitekim Sultan, bir kesimtarafından her yönüyle sahiplenilip neredeyse bütünicraatları kutsanırken, bir başka kesim tarafından haklıya da haksız şiddetli eleştirilere maruz kalmıştır. Budurumda “ilerici, baskıcı ya da gerici” gibi yaftacıyaklaşımları bir kenara bırakıp, tarafgirlik girdabınakapılmadan ve olabildiğine objektif çalışmalarladönemi aydınlatmaya çalışmak en doğru yaklaşımolacaktır. Bu çalışmada böyle bir yaklaşım ile II.Abdülhamid döneminde merkez-taşra ya da padişah tebaa ilişkileri Tokat Sancağı özelinde ve 25. saltanatyılı kutlamaları dikkate alınarak değerlendirilmiştir.Yirminci yüzyıla girilirken Osmanlı topraklarıüzerinde başlatılan imar faaliyeti ve yapılankutlamalar, güçlü hükümdar profilinin taşrabirimlerindeki ya da halk üzerindeki yansımalarınıanaliz edilebilmek için uygun bir alan olarakdüşünülmüştür. Çalışma ile II. Abdülhamid’insaltanatta kaldığı müddette Osmanlı kent yaşamındasağlanan ilerlemeler ve kent ahalisinin toplumsaldönüşümü Tokat özelinde mercek altına alınmıştır.Böylece II. Abdülhamid döneminin Tanzimat ilebaşlayan modernleşme sürecinin bir devamı sayılıpsayılamayacağı sorusuna da bir cevap aranmıştır. II.Abdülhamid dönemi Osmanlı Devleti saat kulesigeleneğinde özel bir yere sahiptir. Sultanın 25.saltanat yılı kutlamaları çerçevesinde yapılan TokatSaat Kulesi, bu geleneği temsil eden ve günümüzeulaşan eserlerden birisi olarak bu çalışmanın bir başkaboyutunu oluşturmuştur. Saat kulelerinin gelişim süreci, modern kent oluşumu bilincinin takip edileceğidiğer bir alan olarak karşımıza çıkmaktadır. Buçalışmaya esas olan konular, Osmanlı arşiv belgeleri,dönemin gazeteleri, salnameler ile kişiselgörüşmelerden elde edilen bilgiler çerçevesinde elealınmıştır.

Abstract

It is noteworthy that there was a objectiveapproach problem in the studies conductedduring the reign of Abdülhamid II. As a matterof fact, while the sultan in question wasembraced in all aspects by one segment andblessed almost all of his actions, he wassubjected to severe or justified criticism byanother segment. In this case, leaving asidestigmatizing approaches such as "progressive,repressive or regressive", it would be the bestapproach to try to enlighten the period withunbiased and objective studies. In this study,with such an approach, the central-provincial orsultan-public relations during the reign ofAbdülhamid II were evaluated in the TokatSanjak specific to the $25^{th}$ sultanate yearcelebrations. While the transition to XXth century, the zoning activities and celebrationsstarted throughout the country were seen as asuitable area to analyze the reflections of thepowerful ruler profile on the provincial units orthe people. With this study, the advances inOttoman urban life and the social transformationof the people of the city in the period ofAbdulhamid II were examined in Tokat. Thus,an answer was sought to the question of whetherthe Abdulhamid II period could be regarded as acontinuation of the modernization process thatstarted with the Tanzimat. Abdulhamid II periodhas a special place in the Ottoman Empire clocktower tradition. Tokat Clock Tower, built withinthe framework of the $25^{th}$ reign of the Sultan celebrations, constitutes another dimension ofthis work as one of the works that represent thistradition and have survived to the present day.The development process of the clock towersappears as another area where modern cityformation awareness will be followed. Thesubjects that are the basis of this study werehandled within the framework of the informationobtained from Ottoman archive documents,newspapers of the period, yearbooks andpersonal interviews.