Eski Anadolu Türkçesinde benzetme yapıları

Özet

Benzetme bir nesnenin veya kişinin bir diğerine benzerlik ilişkisi ile bağlanmasıdır. Benzetme yapısı dört birimden oluşmaktadır: benzetilen ,benzetme edatı , benzeme yönü ve benzeyen . Eski Anadolu Türkçesinde benzetme işlevli morfemlerin başında gibi edatı gelmektedir. Yine Eski Anadolu Türkçesinde cümle bağlayıcıları da benzetme yapısı kurmakta kullanılır. Benzetme edatı ile kurulan benzetmelerde benzetilen, kelime veya kelime grubu yapısında olabilir, ancak cümle bu yapılarda benzetilen olarak kullanılamaz. Cümle bağlayıcıları ile kurulan benzetmeler ise cümle yapısında benzetilen kullanılmasına müsaittir. Bu yapı Türkiye Türkçesinde artık kullanılmamaktadır. Benzetmeler benzeyen-benzetilen ilişkisi açısından iki çeşittir. Birinci tip benzetmeler gerçekçi benzetme olarak isimlendirilebilir. Bu tip benzetmelerdebenzetilen , benzeyen için bir kategori belirlemekte, bir tip, model, örneksunmaktadır. İkinci tip benzetmelerde, benzetmeyi yapan, benzeyeni tasvir etmek için bir benzetilen seçer. Bu benzetmeler varsayımsal, kişiden kişiye değişebilen, edebî benzetmelerdir. Bunlar farazidir ve benzetmeyi yapanın hayal gücüne dayandığı için edebî anlatımın bir ögesidir.

Abstract

A simile is an expression which describes a person, a thing or an act as being similar to someone or something else. It has four components: vehicle(comparatum), preposition (comparator), ground (teritum comparationis) and tenor; topic (comparandum). The preposition like/as is the most common morpheme in Old Anatolian Turkish to describe similarity. Moreover, the conjunctions are used as comparator to form a simile in Old Anatolian Turkish. In similes which are formed with a preposition (like/as), vehicle can be a word or a word group, but a finite clause cannot be used as a vehicle in such similes. On the other hand, a finite clause can be used as a vehicle in similes formed with a conjuction. This form of similes no longer exists in modern Turkish which is used currently in Turkey. There are two types of similes according to their vehicle-topic relation. First type can be termed as realistic similes . Vehicle defines a category or offers amodel, type, example for the topic in these kinds of similes. Vehicle is choosen by the speaker, who forms the simile, in order to describe the topic in the second types of similes. These kinds of similes are presumptive, changeable and literary. Since they depend on speaker s imagination, these suppositional similes are parts of literary expression.