NOGAYCA ÇOKFİİLLİ YÜKLEMLER: FİİLLERDEN GELİŞMİŞ DİLBİLGİSEL BİÇİMLERE BÜTÜNCÜL BİR BAKIŞ

Multiverbal Predications in Noghay: An Overview of the Complex Grammatical Morphemes Developed from Verbs

Özet

Bu makale, Kıpçak Türkçesinin Güney Kıpçak alt grubunda yer alan ve günümüzde özellikle Kuzey Kafkasya'da konuşulan Türk dillerinden biri olan Nogaycadaki çokfiilli yüklemler ile fiillerden gelişmiş dilbilgisel yapıları biçimsözdizimi özellikleri ve işlevleri yönüyle inceleyerek bütüncül bir sınıflandırma ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bir zarf-fiil (-(I)p ya da -A), ad-fiil (-MAGA) ya da sıfat-fiil (-(A)yAK) ekiyle birleşerek dilbilgisel kompleks bir morfem oluşturan fiillerin farklı alt işlevleriyle birlikte kılınış, görünüş, kiplik, proksimatif veya avertif işaretleyicisi olarak kullanıldığı görülmektedir. Dilbilgiselleşme sürecinden geçmiş bazı fiillerin hem kendi sözlük anlamlarıyla da kullanılabilme hem de aynı zamanda farklı dilbilgisel kategorileri işaretleyebilme özelliği göz önüne alındığında, potansiyel olarak karşımıza çıkan biçimsel aynılık ve çokişlevlilik sorunu da makalede ele alınmaktadır.

Abstract

This paper aims to analyse morphosyntactic and functional properties of grammaticalised morphemes consisting of a nonfinite verb form plus a verbal lexeme in Noghay, which is a South Kipchak Turkic language spoken in the northern Caucasus. The nonfinite form in question can be a converb in -(I)p or A, a verbal noun in -MAGA, or a participle in -(A)yAK. Combinations of nonfinite forms with subsequent verbs can perform various grammatical functions (i.e. phase specification, viewpoint, modality, proximative or avertive). The paper takes into account the problems with ambiguity that can arise because some of the verbal lexemes in such combinations can potentially also appear in their lexical meanings or because one and the same combination can denote different grammatical notions. The issue of suprasegmental factors will therefore also be discussed.