GÜNEYDOĞU ALTAY’DAKİ SARI-KOBI YAZITI

Özet

Bu makalede Güneydoğu Altay’da bulunan Sarı-Kobı kaya resimleri arasında yeni keşfedilen Eski Türk runik harfli bir yazıt tanıtılmakta, yazarların yazıtla ilgili okuma önerileri ve yorumları yer almaktadır. Söz konusu petroglif sitesi Çuy bozkırı boyunca uzanan Saylu-Kem (Rusça kaynaklarda Сайлугем) dağ silsilesinin kuzey yamaçlarında bulunmaktadır.Sıra dışı imgeleri olan büyük bir petroglifik kompozisyonun bir parçası olan yazıt iki satırdan oluşmaktadır. İlkinde 21, ikincisinde ise 13 işaret vardır. İkinci satırıyla ilgili iki farklı okuyuş önerisi bulunan yazıtın çevirisi şöyledir: “Kayaya yazdım, eh! Lütfen, konuş! Talih bahşedip (veya Savaşa giderken), eh, (bunu ben) yazdım (bunu”. Yazıtla ilgili yorumlarında M. Erdal aynı sözcüklerin farklı yorumlanabileceği üzerinde durmakla birlikte onlardan en uygun olanı üzerinde karar kılmaktadır. Kendisi ayrıca Sarı-Kobı yazıtında geçen su/sü “ün, imparatorluk şanı, haşmet, saadet” sözcüğünün Eski Uygurca ve muhtemelen Türk runik yazılı metinlerin dilinde de geçen az sayıdaki erken Moğolca ödünçlemelerden biri olduğu sonucuna varmıştır.Sarı-Kobı yazıtı taş üzerindeki kuytu bir yere, küçük harflerle yüzeysel olarak hakkedilmiştir; görünüşe göre herkesin onu görüp okuması istenmemiş olsa gerek. Bununla birlikte yazıt okuyucuyu diyaloga, belki de ibadete veya duaya davet etmektedir. Genel olarak, yazıtın açıkça okunabilir olduğunu, ancak hâlâ gizemini koruduğunu ve görünüşe göre Ana Moğolcadan ödünçleme içerdiğini belirtebiliriz.Yazıtın içeriğinin, Eski Türk yazıtlarının çoğundan farklı olarak ruhani veya felsefi tipten olduğu söylenebilir. Sarı-Kobı yazıtını hakkeden kimsenin hayır duasının yazdığını okuyan kişiler tarafından kabul göreceğine inanan biri olduğu görünüyor; bu da söz konusu yazıtın Eski Türk yazıtları arasındaki özgünlüğünü ve önemini belirler niteliktedir.

Abstract

The article presents our reading and interpretation of a recently discovered runiform inscription, which was found on the petroglyphic site Sarykoby in the South-Eastern Altai. This small petroglyphic site is located on the northern spurs of the Saylugem ridge stretching in the Chuya steppe. The inscription consists of two lines and is a part of a large petroglyphic composition with extraordinary images. Its lines contain 21 and 13 characters respectively. The proposed translation with two different variants of the second line sounds as follows: “I have written on the rock, ah! Oh, please speak! Giving good fortune (Or ‘Having gone to battle’) ‒ oh ‒ I have written (it)." M. Erdal considers several variants of translation of the same words and proposes the most preferable ones. In addition, he concludes that the word su / sü – “glory, imperial fortune, majesty, happiness”, which is represented in the Sarykoby inscription, belongs to one of the few early Mongolian loans in the Old Uygur language and, possibly, in Old Turkic. The inscription of Sarykoby is carved superficially, with small signs and in a hidden place; it was clearly not intended for everybody’s attention and reading. This confirms the opinion of many scholars about the personal nature of the most Altai runiform inscriptions. At the same time, it invites readers to a dialogue and, maybe, contains a call for a prayer or a blessing. The inscription is clearly readable but still quite enigmatic, apparently featuring an early Mongolic loan. Its content, unlike that of the epitaphs, visitors’ inscriptions and others discovered in the Russian Altai, can be defined as religious-philosophical. The person who wrote the Sarykoby inscription might have believed in its ability to pass on his blessing to those who would read it. This determines its originality and significance in the Altai corpus of runic inscriptions.