“AV ETİNİ HEP PAYLAŞIRIZ”: KUZEY MOĞOLİSTAN’DA YAŞAYAN GÖÇER DUHALARDA PAYLAŞIM KURALLARI

“We Always Share the Game Meat”: Rules of Sharing Among the Nomadic Dukha in Northern Mongolia

Özet

Moğolistan’ın kuzeyinde yaşayan ve Türk dil ailesinden bir dil konuşanDuhalar bugün geriye kalmış yaklaşık 200 birey ile halâ göçer yaşam tarzınıdevam ettirmek için mücadele veriyorlar. Rengeyikleri ile dört mevsimtaygada(kuzey ormanları) yaşayan Duhalar, asıl geçim biçimi olarak avcılık vetoplayıcılık ile yaşamlarını sürdürüyorlar. Rengeyiklerini binek ve yük hayvanıolarak kullanıp, sütünü sağıyorlar ancak zorunda kalmadıkça az sayıdaki kıymetlirengeyiklerini kesip yemiyorlar. Bu makalede asıl geçim biçimi olarak avcılıkyapan Duhalarda av etinin nasıl paylaştırıldığı incelenecektir. Av etininpaylaşılması kuralı birçok avcı toplayıcı toplumda rastlanan bir kuraldır. MakaledeDuhaların bu paylaşımı nasıl gerçekleştirdiği, avı vuran kişinin et üzerindekihakkı, ava katılmayan ailelerin payına düşen hak ve tüm bu ilişkiler zincirindeavcının nasıl güç kazanıp diğerlerini ezmesi engellenirken, bir yandan da gelecekavlarda aynı başarıyı sürdürmesi için motive edildiği gibi konulara antropolojikaçıdan değinilecektir. Avcı toplumlarda etin hayvanı vuran kişiye ait olupolmadığı ve paylaşım kurallarının sosyal ilişkilerde ne gibi bir işlevi olduğunuanlamak bu makalenin asıl amacıdır. Veriler Duhalar arasında Temmuz- Eylül2012, Şubat 2013, Şubat- Haziran 2015 ve Ekim- Aralık 2016 yıllarındagerçekleştirdiğim alan araştırmasında on bir ay boyunca taygada yaşayarakyaptığım katılımcı gözlem ve derinlemesine mülakat yöntemlerine dayalıdır.

Abstract

The Dukhas, who live in northern Mongolia and speak a Turkic language, struggle to maintain their nomadic way of life with approximately 200 people. They live in the taiga all year-round with their reindeer, but their main subsistence is based on hunting and gathering. They use the reindeer for riding, packing and milking; they do not slaughter the few valuable reindeer unless there is a real need for it. This article will discuss the sharing rules of game meat among the Dukha who practice subsistence hunting. Sharing of game meat is a common rule observed in many hunter-gatherer societies. The article will discuss from an anthropological perspective, how Dukha practice this rule, the right of the hunter on the meat, the portion of the families who have not participated in the hunt; how the hunter is abstained from gaining too much power and oppress others while he is motivated enough to continue hunting. The aim of the article is also to discuss whether the meat belongs to the person who shot the animal and the effects of the sharing rules to the social relations in the community. The data is based on my observations and in-depth interviews with people, where I lived among the Dukhas in taiga for eleven months, in July-September 2012, February 2013, February- June 2015 and October-December 2016.