KÜÇÜK TATARİSTAN’DA CİZVİTLER: KIRIM HANLIĞI’NDA FRANSIZ CİZVİT MİSYONU’NUN KURULUŞU (1706)

Jesuits in the Petite Tartarie: The Foundation of the French Jesuit Mission in Crimean Khanate

Özet

Kırım Hanlığı,Kefe’nin alınması ile başlayanüç asırlık süre boyunca Batılıların gözünde Osmanlı İmparatorluğu’nun “sağ kolu” durve bu iki devlet kültürel ve siyasi olarak uyum içerisinde olmuşlardır. Kırım Hanlığı’nın beşeri coğrafyasında sayıca ağırlıkta olan nüfus, Müslüman tebaa olsa da Hanlık sınırları içerisinde pek çok farklı etnik gruptan ve farklı inanca mensup ahali, bir arada uzun yıllar uyum ve ahenk içinde yaşadı. Bu uyum ve ahenk aynı zamanda Osmanlı İmparatorluğu’nun serhat boyu olarak görebileceğimiz bu bölgenin kendine has karakteristiğinin oluşmasına da vesile olmuştur.Kırım’ın bulunduğu coğrafi konum, aynı zamanda pek çok seyyah, tüccar, misyoner ve diplomatın da ilgisini çekmiştir. Kırım’ın jeopolitik konumunun sunduğu siyasi cazibeye ek olarakXVIII. asırda Fransa’nın Levantve hinterlandına yönelik ticari ilişkilerine bağlı olarak ortaya çıkan politik kaygıları neticesinde bölgeye gönderdiği diplomatların, seyyahların, tüccarlarınve Katolik misyonerleringeride bıraktıkları kayıtların önemi ise tartışılmaz bir gerçektir.Bu çalışmada özellikle XVIII. yüzyılın ilk yarısında Kırım Hanlığı bünyesinde yer almaya başlayan Cizvit misyonerlerin zamanla nasıl kurumsallaştıkları ve Fransa ile Kırım Hanlığı arasında teşekkül eden siyasi iletişimin oluşmasında oynadıkları rolüzerinde durulmaya çalışılacaktır.

Abstract

For almostthree centuries starting with the conquest of Kefe, and while Europeans viewed the Crimean Khanete as the “right hand” of the Ottoman Empire, these two states had always been culturally and politically in harmony with each other. Although the majority of the Crimean Khanate’s populace in its anthropogeography were Muslims, many subjects of different religious andethnic backgrounds had lived in peace for long in the borders of the Khanate. This coherence concurrently led to the formation of the region’s idiosyncratic characteristic as the borderline of the Ottoman Empire. The geographical position of the Crimea arosed the interest of many travellers, merchants, missionaries and diplomats. In additionto the political attraction of thegeopolitical position of Crimea, French political concern for its commertial affairs in the Levant and the hinterland as reflected in the documents produced by the diplomats, itinerants, merchants and Catholic missionaries sent to Crimea by France point out to their indisputable importance. This study aimed to examine in particular how Jesuites present in the Crimean Khanate from the first half of the 18thcentury in time became institutionalised and the role they played in the formation of political communication between France and the Crimean Khanate.