TÜRK DİLLERİNDE ‘KUZEN’ TERMİNOLOJİSİ

Özet

Ortak aile bağlarına sahip bireyleri tanımlamada ve onlara hitap etmedeevrensel bir olgu olan akrabalık kategorisi, toplumlara ve kültürlere özgüantropolojik farklılıkların da işaretlendiği terminolojik bir sistemdir. Çalışmadaele alınan “kuzen” kavramı ve bu kavramın akrabalık terminolojisindeadlandırılışı, bireyin kendi kuşağından akrabalarının ve alt kuşaktan aile üyelerininTürk akrabalık sistemindeki konumuyla doğrudan ilişkilidir. Geleneksel Türkakrabalık sisteminde anne ve baba tarafından kuzenler esasen ayrı ayrıişaretlenmektedir. Bununla birlikte babasoylu aile yapısı nedeniyle babatarafından kuzenler, yaşlarına ve cinsiyetlerine göre kardeşler, yeğenler vetorunlarla leksik olarak eşitlenebilmektedir. Bu genel eğilim, bazı Türk dillerindeçeşitli nedenlerle değişikliğe uğramıştır. Bu çalışmada geleneksel Türk akrabalıksisteminin (GTAS) “kuzen” kavramı özelinde sergilediği görüntüdeğerlendirilmiş, kavramın Türk dillerindeki terimleşme süreci karşılaştırmalıolarak ele alınmıştır.

Abstract

The category of kinship, a universal phenomenon in identifying andaddressing individuals with common family ties, is a terminological system inwhich anthropological differences specific to societies and cultures are alsomarked. The lexicalization of the concept of ‘cousin’, studied in this work, isdirectly related to the position of the relatives vis-à-vis one’s generation anddescending generations in the Turkic system of kinship. The conventional Turkic system of kinship originally uses distinct terms for cousins from the paternal and maternal lines. Nevertheless, paternal cousins may be equated with siblings, nephews/nieces and grandchildren according to gender and age due to the patrilinearity. In some Turkic languages, this general tendency has changed due to various factors. The purpose of this study is to examine the conventional Turkic system of kinship based on the concept of ‘cousin’ and to comparatively examine its lexicalization process in the Turkic languages.