ARHAVİ KAZASINDA İSKÂN VE NÜFUS: (1583-1681/1682)

Özet

Fetihlerle üç kıtaya yayılmış olan Osmanlı Devleti, bu geniş coğrafyayı iyi yönetebilmek dolayısıyla hâkimiyetini pekiştirmek amacıyla politikalar belirlemiştir. Bu politikaların temellerinden birini de nüfusu ve iktisadi kaynakları belirleyebilmek amacıyla yapılan sayımlar oluşturmaktadır. Bu sayede Osmanlı Devleti’nin iktisadi varlıkları belirlenmekte ve gerekli planlamalar yapılmaktadır. Osmanlı Devleti’nin nakdi ve ayni servetinin belirlendiği defterler, dönemsel olarak XIV. ve XVI. yüzyıllar arasında mufassal tahrir, muhasebe-icmal; XVII. ve XVIII. yüzyıllar arasında avârız, cizye ve XIX. yüzyılda temettuat defterleridir. Bu defterler güncel tarih çalışmalarında nüfus ve iskânla ilgili çok önemli veriler içermektedirler. Bu çalışmada, söz konusu verilerden hareketle Arhavi kazasının 1583-1681/1682 yılları arasındaki nüfusu, yerleşim durumu ve yerleşim yerlerindeki sürekliliğini belirlemek amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda Arhavi’nin 1583 yılındaki idari statüsü ve tahmini nüfusu ile 1681/1682 tarihli Avârız defterinden elde edilen veriler mukayese edilmiştir. Bu mukayese sonucunda elde edilen nüfus verileri, mühimme kayıtları ile birlikte değerlendirildiğinde Osmanlı’nın Avrupa’da ve Kafkasya’da devam eden savaşların yanında Celali isyanları ile de uğraştığı anlaşılmaktadır. Bunun sonucunda Fındıklı, Arhavi, Hopa ve Gonio kazalarının olduğu bölgede 1583 ile 1681/1682 yıllarına ilişkin kayıtlarda nahiyelerdeki nefs ve köylerin büyük bir kısmında nüfus ve statü olarak değişiklikler yaşandığı görülmektedir.

Abstract

The Ottoman State spreading over three continents with conquests, set policies in order to manage this vast geography well and thus consolidate its domination. One of these policies is the conduct of censuses to evaluate population and economic resources, necessary for the state’s planning. Detailed taxation and accounting icmal registers between 16th and 17th centuries, avarız and jizya registers kept in the 18th and 19th centuries, and the Temettuat books of the 19th century assessed periodically cash and real wealth of the Ottoman Empire. These registers are a wealth of information for historical studies as they contain significant data in terms of settlement and population.This study, based on these data, aims to examine information about the population, settlement and the continuity of these settlements in Arhavi between the years 1583-1681/1682. For this purpose, the study compared data with regard to Arhavi's administrative status in 1583 and estimated population to the Avârız register of1681/1682. Combined with information from the mühimme registers it is apparent that the struggle of the ottoman empire with the the Celali Revolts in addition to the ongoing wars in Europe and the Caucasus resulted into significant population and status changes between the years 1583-1681/1682 in the region of Fındıklı, Arhavi, Hopa and Gonio districts.