Dergiler / Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi / 2013 / Cilt: 30 - Sayı: 1
Niğde'deki Türk dönemi (13-15. yüzyıl) yapılarında taç kapı-mihrap tasarımı ve bezeme ilişkisi
- Sayfa
- 115–140
- DOI
- —
Özet
Niğde Anadolu Selçuklu, İlhanlı. Karamanoğulları ve Osmanlı dönemlerinde önemli bir yerleşimdir. Selçuklu döneminden günümüze kale içinde yer alan Alaeddin Camii (1223) ulaşmıştır. İlhanlı döneminde Niğde Sungur Bey Camii ve Türbesi (1335) inşa edilmiştir. Kentin en büyük boyutlu yapısı Karamanoğulları dönemine ait Ak Medrese (1409)'dir.Bu çalışmada mimari eserlerin dıştaki taç kapı tasarımlarının içteki mihraplarına kurgu, malzeme teknik ve bezeme anlayışları açısından yansımaları tanışılaeaktır. Niğde Alaeddin ve Sungur Bey camilerinin hem doğu cephe eksenlerinde, hem de kuzey cephelerinde taç kapılar mevcuttur. Her iki örnekte de doğu cephedeki taç kapılar anıtsal, kuzey cephelerdeki taç kapılar ise daha mütevazı kurgulanmıştır. Sungur Bey Camii kuzey taç kapısı mihrap ile aynı doğru sal/di key eksende, Alaeddin Camii kuzey taç kapısı ise cephenin doğusuna kaydırılarak açıldığı hünkâr mahfili aracılığı ile mihraba yönlendirilmiştir. Örneklerde taç kapıların konumu ve sayısı benzerlik göstermekle birlikte, düzenleme ve bezeme dili açısından farklılık yansıtmaktadır. Niğde'deki Alaeddin Camii plan tasarımı/kuzey- güney yönünde dikdörtgen planı ile taç kapılarının konumu ve sayısı açısından Sungur Bey Camii'ne örnek oluşturmuştur. Ak Medrese'nin taç kapısı çok dar ve yüksek tutulmuştur. Medresenin tnihıabı kuruluş ve bezemeleri ile taç kapıya benzerlik yansıtır.Niğde'deki Alâeddin ve Sungur Bey camileri ile Ak Medrese de yabancı etkiler gözlemlenir. Bu yabancı etkilerin (Romanesk, Gotik. Ermeni vb.) kaynağı tartışmalıdır. Özellikle Niğde Sungur Bey Camii ve Ak Medrcse'de Gotik etkili mimari öğeler bulunur.Niğde ve çevresindeki Selçuklu ve Beylikler dönemi yapılarında düzgün kesme taş kullanılmıştır. Konumuz olan Niğde Alaeddin ve Sungur Camileri ile Niğde Ak Medrese'nin taç kapıları ve mihrapları düzgün kesme taşla kaplanmış önemli örneklerdir. Taç kapı ve mihraplar taş işçiliği ve süslemeleri ile dikkati çeker.
Abstract
Niğde is an important settlement in the periods of Anatolian Seljuks, Ilkhanids, Karamanids and the Ottomans. From the Seljuks to our day Alâeddîn Mosque (1223) within the castle still extants. Niğde Sungur Bey Mosque (1335) was built during Ilhanids period. Ak Medrese (1409) is the biggest building of the city in the Karamanids period.In this study, we will try to explore the portal designs of the above mentioned buildings and the interior mihrab in terms of materials, technique, and decoration. In both, the east and the north facades of Niğde Alâeddîn and Sungur Bey Mosques portals exist. In both instances, the portals in the east facade are designed monumental, and the ones in the north facade are designed humbly. The north portal of Sungur Bey Mosque is in a vertical position with its mihrab, and the one in Alâeddîn Mosque, is moved a bit towards east, through hünkar mahfili, faces mihrab. The positions and the number of the portals are similar but differ in design and decoration. Alâeddîn Mosque in Niğde with its design, its rectangular in the north-south facades, the situations and the number of portals has been an example for Sungur Bey Mosque. The portal of Ak Medrese is very narrow and high. Its mihrab is similar to the portal in terms of design and decorations.The foreign influences observed on Niğde Alâeddin and Sungur Bey Mosques with Ak Medrese. The sources of this influence ( Romanesque, Gothic and Armenian) are controversial. Particularly, in Niğde Sungur Bey Mosque and Ak Medrese, the Gothic influenced architectural elements can be observed.Concrete is used in the constructions of the Seljuks and the Principalities in Niğde and the outskirts. The portals and mihrabs of the Niğde Alaaddin Mosque, Sungur Mosque and Niğde Ak Medrese are important examples of concrete constructions. These portals and the mihrabs are the beautiful examples of masonry and decoration.