İSLAMİYET’İN KABULÜNDEN SONRA TÜRKLERDE İSTİHBARAT FELSEFESİ

Özet

Devletler tarih boyunca sürekli rekabet halinde olmuştur. Birbirleriyle rekabet eden devletler için üstünlük kurmanın bir yolu diğer devletler ile ilgili bilgi sahibi olmaktan geçer. Zira dünyada yaşanan siyasi, sosyal, ekonomik, askerî ve teknolojik gelişmelerin takip edilmesi devlet politikalarının belirlenmesinde önem arz etmektedir. Devlet ve halk aleyhindeki gelişmelerin saptanması ve tedbirlerin alınması, ülkeyi iç ve dış tehditler karşısında güçlü kılacak bilgilerin temini gibi konular istihbarat faaliyetlerinin zeminini (dayanağını) oluşturmaktadır. Türkler devlet kurma ve teşkilatlanma noktasında kadim bir kültürün mirasçısı olmuşlardır. Sahip oldukları devlet geleneği askerî, siyasi ve idari açıdan sistemli organizasyonlar oluşturmalarına yol açmıştır. İstihbarat faaliyetleri noktasında eski Türkler hakkında ayrıntılı bilgiye ulaşılamamaktadır. Ancak Türk tarihinin kırılma noktalarından biri olan Türklerin İslamiyet’i kabulünden sonra kurulan Türk-İslâm devletlerinin istihbarata yönelik uygulamış oldukları politikalar hakkında teferruatlı bilgilere ulaşmak mümkündür. Türk tarihi içerisinde sistematik istihbarat yapıları, İslâmiyet’in kabulünden sonra İran ve İslam devlet geleneklerinin mirası üzerine inşa edilmiştir. Bu çalışmada, Karahanlı Devleti, Gazneli Devleti ve Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nun istihbarata dair geliştirmiş oldukları sistemleri ve kurumları incelenmiştir. Araştırma nitel bir anlayışla gerçekleştirilmiş olup veriler, tarihsel yöntemin ışığında elde edilmiştir.

Abstract

Throughout the history, states have always been in conflict. Another way to establish supremacy for the states which are in rivalry over each other is to have information about other states. Likewise, following the political, social, economic, military, and technological developments in the world is important in determining the state policies. Inferring the developments against the state and the public and taking measures and collection of information that will make the state strong against internal and external threats constitute the basis of intelligence. Turks have been the heirs of an ancient culture when it comes to organization of a state The state tradition that they have has led them to form systematic organizations in terms of military, political and administrative facets. There is, however, no detailed information about the intelligence activities of the ancient Turks. Nevertheless, it is possible to reach detailed information about the policies implemented by the Turkish-Islamic states, which were established after the conversion of Turks to Islam, which was one of the ground-breaking points in Turkish history. After the adoption of Islam, systematic intelligence structures in Turkish history are based on the legacy of Iran and Islamic state traditions. In this study, the systems and institutions relating to intelligence developed by the Karakhanid and Ghaznavid States and the Great Seljuk Empire will be examined. This research was carried out with a qualitative understanding and the data were obtained with the help of the historical method.