Seyhan ve Ceyhan delta'larının kronolojik evrimi ve bunların kıyı değişimine etkileri

Chronological development of the Seyhan and Ceyhan deltas and their effects on the shoreline changes

Özet

Türkiye'nin en büyük ovalarından birisi olan Çukurova; doğuda Misis yükselimi, kuzey ve batıda Toros Dağları ve güneyde Akdeniz ile sınırlanmış olup yaklaşık 6-10 km kalınlıktaki Adana Baseni Neojen istifinin güney kesimleri üzerinde yer alır. Seyhan, Ceyhan ve Tarsus bu geniş ovanın önemli akar sularıdır. Kıyılar nehir, rüzgar, gel-git ve biyolojik işlevler tarafından şekillendirilirler. Çalışma alanında kıyıların şekillenmesi ve kum tepeciklerinin oluşumu nehir yataklarının yanal olarak hareketleri ve rüzgar işlevleri ile düzenlenmiştir. Bu yatak değişimleri ve kumul hareketlerinin yaptığı jeomorfolojik şekiller hava fotoğraflarından, topoğrafik haritalardan ve uydu görüntülerinden gözlenebilmektedir. Nehir yatağının yanal hareketi (özellikle Seyhan Nehri) kıyıdan içerilere doğru uzanan kum tepelerine ait çizgisel ve kıyıya yaklaşık paralel farklı kum silsileleri oluşturmuştur, iyi boylanmak değişik ölçekli çapraz tabakalı bu kumullarda ve kum tepeciklerinde kavkı parçaları bol miktarda gözlenmektedir. Güncel kıyı kumul sırtından içerilerde bulunan yaşlı kumullar (Eski Seyhan Delta'sına ait) arasındaki alanlar bataklıkları oluşturmuştur. Nehirler tarafından getirilen sedimanlar ile oluşturulmuş kum barları ve bu kumların kıyıya paralel olarak dağıtılması ile düzgün ve yumuşak hatlı kumul dizilimleri oluşmuştur. Nehir yatağı değişimleri ise kıyıya gelen malzemenin ve deltanın yer diğiştirmesi sonucunda yaşlı kum tepelerinin genç olanlar tarafından kesilmesine neden olmuştur. Bu çalışmanın amacı; Seyhan ve Ceyhan nehirlerin yatak değişimlerinin ve evriminin kronolojik açıdan incelenmesi ve bunların kıyı değişimlerine olan etkilerini tartışmaktır. Bu kıyı değişimlerinin ve yatak değişimlerinin çalışılması ayrıca bölgedeki tarla sahipleri arasındaki veya devlet ile arazi sahipleri arasındaki anlaşmazlıkların çözümüne de ışık tutacaktır.

Abstract

The Çukurova Plain surrounded by the Misis Mountains in the east, the Tauride Mountain belt in the north and west, the Mediterranean Sea in the south and occupies the southern part of the Neogene sedimentary fill whichis about 6-10 kmthick. Seyhan, Ceyhan and Tarsus are the main rivers of the Çukurova Plain. Shorelines are effectively changed by rivers, wind, tide and biogenic factors. In the study area main effects are lateral shifting of river channels and wind action on the shoreline sand-ridges. The lateral shifting of the river channels and occurrences of sand-ridges can be recognized from the aerial photographs, topographic maps and also stallite images. Due to the sideward shifting of river channels helped to shape deltaic plains; between these plains several coastal sand ridges have been generated by the wind action. Shell debris is also common in these well-sorted small to large scale cross-bedded sand ridges. Behind the active coastal beach ridge, the space between older sand-ridges (belonging to the old Seyhan Delta) have been occupied by swamps and marshes. These areas also occupied by some lagoons (as Tuzgölü lake, Akyatan lake and Ağyatan lake). The sediments, transported to the plain by rivers, have been redistributed as sand ridges by strong wind actions on the relatively straight, smooth shoreline. The westward shifting of the Seyhan River mouth to the west have resulted distortions on the older sand-ridges. The main aim of this study is to establish the environmental changes of these rivers and their effects on the shoreline. To study of these in the study area; will be helpful on solving law-wise problems between land owners and also government.