İstanbul Boğazı' nın güncel bentik foraminifer topluluğu ve çökel dağılımı

Özet

İstanbul Boğazı'nın güncel foraminiferleri, Marmara Denizi girişi (1), Beykoz kuzey ve güney alanları (2) ile Karadeniz'e çıkış ve bunun yakın çevresinde cins ve tür çeşitliliği açısından büyük bir ayrıcalık sunar. Boğazın güney kesiminde 43 cins ve 70 türün (3) varlığına karşın, Beykoz çevresinde 16 cins ve 22 tür gözlenmiş olup, Karadeniz'e çıkış bölümünde bu sayı 7 cins ve 8 tür olarak belirlenmiştir. Çalışılan alandan derlenen 26 örnekte 28 familya ve 23 altfamilyaya ait 44 cins ile 86 tür saptanmıştır. İstanbul Boğazı ortalama 36.00 m derinliğe ve iki farklı akıntı sistemine sahiptir. Boğaz boyunca çoğun kaba kırıntılı ve kohezyonsuz malzeme yayılımı görülmektedir. Genellikle çakıl ve kum birimleri baskındır. Çakıl boyutundaki malzemenin büyük bir kısmını kavkı ve kavkı kırıntıları oluşturmaktadır. Ancak, İstanbul Boğazı'nın her iki yakasında görülen koy ve körfezlerde akıntı hızının oldukça düşük olması ve boğazın genel akıntı sistemine ters yönde akıntıların oluşması sonucu, nispeten sakin sularda ince taneli şilt ve kil boyutunda çökellerin depolanması mümkün olabilmektedir. Boğazın orta bölümünde -30.00 m konturu ile sınırlanan ve boğazı kuzeyden güneye doğru bağlayan kanal tabanında güncel çökel kalınlığı azdır. Kuzey ve güney çıkışlarına doğru çökel kalınlığı giderek artmaktadır. Boğazın daraldığı yüksek akıntılı bölgelerdeki bazı kesimlerde ise güncel çökele hiç rastlanılmamakta ve bu sahalarda genellikle taban kayaları yüzeylemektedir. Ayrıca, boğaz tabanında görülen ve derinliği yer yer 110.00 m yi bulan çukurluklar içinde ince taneli kohezyonlu malzemeler (şilt ve kil) yer yer artmaktadır. Boğazdaki genel çökel dağılımı blok-kaya, çakıl ve kum ile koy ve körfezlerde gözlenen şilt ve kil' den ibarettir. Tüm bu veriler İstanbul Boğazı'ndaki çökel dağılımının, boğazın batimetrik yapısı ve akıntı sisteminin kontrolünde geliştiğini ortaya koyar.

Abstract

In the Bosphorous, recent foraminiferous fauna display three unique assemblages each of which is representative of one of these three sectors: (I) southern sector adjacent to the Marmara Sea, (2) central sector located around the north and south of Beykoz, and (3) the northern sector where the Bosphorous is connected to the Black Sea. The number of genus and species decrease from south to the north. While there are 43 genus and 70 species in the south, these are only 16 and 22 respectively around Beykoz. In the northern sector adjacent to the Black Sea, these numbers get even smaller: only 7 genus and 8 species. We collected a total of 26 representative samples from the Bosphorous. Our palaeonthologic study revealed that these samples contained 44 genus and 86 species belonging to 28 families and 23 subfamilies. The Bosphorous strait has an average depth of 36.00 m and two-tiered current system. The sedimentary beds on the sea floor are made up basically of a non-cohesive coarse-grained clastic material dominated by pebbles and sand. A great proportion of these pebbles consists of shells and their fragments. Very fine-grained material (i.e. silt and clay) is being precipitated in small bays and inlets around Bosphorous in response to decrease in current velocity due to the local bathymetry or reverse currents. Such fine-grained material is also being deposited in deepest parts (e.g. 110.00 m) of the strait. Recent sediments are considerably thin in the central Bosphorous, where the base of the trough is bounded by -30.00 m contour. This thickness considerably increases to the south and north. There is even no recent sedimentation in the narrowest sections of the strait where the currents are quite strong. In such areas, the basement rocks are exposed on the sea floor. To sum up, the sedimentary deposits in the Bosphorous are represented by two types of clastic materials: (1) non-cohesive coarse-grained clastic material consisting of boulders, pebbles and sand. These are common for most parts of the Bosphorous. (2) silt and mud. They are confined either to the deepest parts of the trough or to small bays. The obtained data indicates that distribution of the sediments along the Bosphorous is strongly controlled by its bathymetry and the current regime.