Anayatak (Maden- Elazığ) bakır cevherleşmesinin jeolojik, minerolojik ve jeokimyasal özellikleri

Geological, mineralogical and geochemical features of the Anayatak (Maden - Elazığ) copper mineralization

Özet

Maden (Elazığ) ilçe merkezinin yaklaşık 1 km güneybatısında bulunan Anayatak çevresinde, Jura - Alt Kretase yaşlı Guleman Grubu ve Orta Eosen yaşlı Maden Karmaşığı yüzeylemektedir. Guleman Grubu serpantinit ve gabrolarla, Maden Karmaşığı ise diyabaz ve karbonatlı çamurtaşlarıyla temsil edilmektedir. Anayatak cevherleşmesi, Maden Karmaşığı'na ait diyabazların içerisinde mercekler şeklinde gelişmiş ve üstten itibaren masif, ağsı - saçınımlı ve saçınımlı cevher, en altta ise manyetit kütlesinden oluşmaktadır. Anayatak cevherleşmesinde ekonomik olarak yararlanılan bakır taşıyıcı tek mineral kalkopirittir. Kalkopirite değişik oranlarda pirit, manyetit, pirrotin, kromit, hematit, pentlandit, kübanit, markazit, sfalerit ve limonit eşlik etmektedir. Özşekilliden özşekilsize kadar değişen cevher minerallerinde kataklastik, kuş gözü, mozaik, ornatma, kolloidal ve kolloform gibi farklı doku türleri izlenmektedir. Cevherleşmeyi içerisinde bulunduran Maden Karmaşığı'na ait diyabazlarda yapılan jeokimyasal çalışmalar, bunların toleyitik karakterli bir ada yayı ürünü olduğunu göstermektedir. Bazik volkanitlerle ilişkili Anayatak cevherleşmesinin, volkanitlerin içerisindeki konumlan, mineral parajenezi ve dokusal özellikleri bu yatağın; Kıbrıs Tipi bir masif sülfid yatağı olabileceğini göstermektedir. Anayatak cevherleşmesinin içerisinde geliştiği diyabaz bileşimli bazik volkanik kayaçların, Zr/Y - Ti/y ve Ti - Cr dağılımları, Kıbrıs Tipi masif sülfid yataklarının oluştuğu ada yayı veya ilişkili kenar çanak ortamlarını vermektedir.

Abstract

Anayatak is placed 1 km SE of Maden (Elazığ) town center. Two groups of lithologies make up the rocks of Anayatak. These are Jurassic - Lower Cretaceous Guleman Group and Middle Eocene aged Maden Complex. The Guleman Ophiolites represented by serpentinite and gabbro and Maden Complex by diabase and carbonate mudstone. Anayatak ores occur as lensoid bodies in diabases of the Maden Complex and show zoning as (from top to bottom); massive, stockwork - disseminated, disseminated and magnetite ores. The sole economic Cu mineral of the Anay&tak mineralizations is chalcopyrite, other ore minerals are; pyrite, magnetite, pyrrhotite, chromite, hematite, pentlandite, cubanite, marcasite, sphalerite and limonite. The grainshapes vary between euhedral to unhedral. The ore minerals exhebite several textures; cataclastic, bird eye, mosaic, replacement, colloidal and colloform. Geochemistry on diabases of the ore bearing Maden Complex indicate that the diabases are oftholeiitic nature. Relationships with basic volcanics, the location of the ore bodies, mineral paragenesis and textural nature of the ores point to Cyprus type massive sulphide origin for the deposits. Zr/Y - Ti/y and Ti - Cr plots of ore bearing diabases show close resemblance with those of Cyprus type ore bearing island arc and marginal basins.