Ağsaklar civarı (Göynük/Bolu) bitümlü kayaçlarında organik karbon ve iz element zenginleşmeleri

Organic carbon and trace element enrichments of bituminous rocks at the vicinity of Ağsaklar (Göynük/Bolu)

Özet

Paleosen zaman aralığında çökelmiş tortul birimlerden oluşan Kabalar Formasyonu, Kızılçay Grubu' nun orta kesimlerini oluşturur. Ağsaklar Köyü civarında yüzeyleyen Kabalar Formasyonu bitümlü şeyllerinin Fe grubu elementleri olan Ni, Co, Cr, Mn, Sc, Fe, Ti ve V gibi iz element içerikleri saptanmış olup bu değerlerin geniş bir aralıkta değiştiği görülmektedir. Ağsaklar bitümlü şeyllerinin Corg değerleri % 0.05 ile 11.18 arasında olup, ortalama % 6.73' tür. Bu çalışmada Corg değerleri ile demir grubu elementleri arasındaki ilişki ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bazı seviyelerdeki düzensizliklere rağmen genel trende göre Corg ile demir grubu elementleri arasında paralellik olduğu görülmektedir. İz elementlerden Ni (ortalama 94.82 ppm) ortalama şeyi (68 ppm) bileşimine göre zenginleşme göstermektedir. Ağsaklar bitümlü şeyllerindeki iz element birikim katsayıları yerkabuğuna göre Mn, Sc, Fe ve Ti: 52x10 -6- 4.74 kez ve Ni, Co, V, Cr: 0.62-2.33 kez zenginleşme gösterir. Deniz suyuna göre Ni, Mn, V, Cr ve Ti: 130-6227000 kez ve Co, Sc, Fe: 291400-9533333 kez zenginleşme gösterir; ortalama şeyle göre ise Ni, Co, V, Cr, Sc: 0.38-1.39 kez zenginleşirken, Mn, Fe ve Ti : 0.73-4.36 kez olarak zenginleşmişlerdir. Fe ve S element içerikleri ile organik karbon (Corg) ilişkilerine göre bitümlü şeyi örneklerinin çoğunlukla öksinik zon ile normal denizel çökelme ortamı sınırında ve pirit oluşum ortamında depolandıkları belirlenmiştir.

Abstract

The sedimentary unit Kabalar Formation contains represents the central part of Paleocene age Kızılçay Group. Kabalar Formation which is composed of bituminous shales around the Ağsaklar village contains Fe-group elements such Ni, Co, Cr, Mn, Sc, Fe, Ti, and V. They show wide range of variations. The Corg values of the Ağsaklar bituminous shales are between 0.05 % and 11.18 % and the average value is 6.73 %. In this study, the relationship between the Corg values and Fe-group elements has been investigated. Although they are some irregularities, some parallelism between the Corg and Fe-group elements have been served. Ni (average 94.82 ppm) shows enrichment compare to the average shale content (68 ppm). Trace element enrichment factors in the Agsaklar bituminous shales are observed as the following: acording to earthcrust Mn, Sc, Fe and Ti: 52x10'6-4.74 times and Ni, Co, V, Cr: 0.62-2.33 times, according to sea water Ni, Mn, V, Cr and Ti: 130-6227000 times and Co, Sc, Fe: 291400-9533333 times and according to average shale Ni, Co, V, Cr, Sc: 0.38-1.39 times and Mn, Fe and Ti: 0.73-4.36 times. According to element contents and organic matter relations bituminous shales are deposited in a euxinic zone and marine environment where pyrite occurrences are also present.