Aşık Paşa ve Garib-Name'nin Anadolu Türk Yazı Dili Tarihi İçindeki Yeri ve Önemi

Özet

Kültür, bir milletin kimliğini oluşturan değerler bütünü ise, dil de bu kimliği yansıtan ve nesiller boyu taşıyan millî bir değerdir. Coğrafyanın basit bir toprak parçası olmaktan çıkıp, "vatan" olması nasıl uzun yıllar alıyorsa, bir dilin konuşma dili olmanın ötesine geçip, edebiyat ve bilim dili olma özelliğini kazanması da, uzun yıllar alan bir işlenme sürecini gerektirir. İşte, 11. yüzyıldan itibaren Türkleşme sürecine giren Anadolu coğrafyasının maddî ve manevî anlamda bir Türk ülkesi hâline gelişinde, nasıl ki her biri bir gönül adamı olan Hacı Bektaş-ı Velî, Yûnus Emre, Ahi Evran-ı Velî... gibi şahsiyetlerin ayrı ayrı yer ye önemleri varsa, Türkçenin Arapça ve Farsça karşısında bir bilim ve edebiyat dili olarak istiklâlini kazanmasında da İlk Türkçecilerden olan ve 13. yüzyılın sonu ile 14. yüzyılın başlarında Kırşehir'de yaşayan Âşık Paşa'nın çok ayrı bir yeri ve önemi vardır. İşte bu çalışmada, Türkçenin 13-14. yüzyıllarda Anadolu'da bir yazı dili hâline gelmesinde Âşık Paşa ve büyük eseri Garîb-nâme 'nin yeri ve önemi üzerinde durulmuş; bunun yanı sıra, bu yüzyıllarda Kırşehir başta olmak üzere, Orta Anadolu ağızlarının Anadolu'da temelleri atılan yeni Türk yazı dilinin kurulmasında temel teşkil ettikleri vurgulanmıştır.

Abstract

Culture is an identification of a society like language that reflexes this identification to the next generations. Becoming a motherland from only apart of land takes long time likewise a language needs more time to be the main characteristic of science and literature more than a spoken language. Hacı Bektaş-ı Velî, Yûnus Emre and Ahi Evran-ı Velî who have been the most famous humanists and each of whom has had an important role and significance in the process of civilisation in Anatolia since the 11 th century either materialistic or mental point of view. On the other hand, Âşık Paşa, lived in Kırşehir from late 13 th century to early 14 th, was one of the first Turkish writers, contributed to Turkish to be the language of science and literature against Arabic and Persian language. In this study, it is explained that the role and importance of Garîb-nâme written by Âşık Paşa who led Turkish to be a written language in Anatolia in the 13 th and 14 th century, are explained. In addition, it is emphasised that the Middle Anatolian dialects were the basic of Turkish for written language in Anatolian Region especially in Kırşehir.