Türkiye Ekonomisinde Kayıtdışı Ekonomiyi Ölçmeye Yönelik Ampirik Çalışma: Elektrik Üretimi Yaklaşımı

An Empirical Study to Measure the Size Informal Sector in the Turkish Economy: Electricity Production Approach

Özet

Kayıtdışı ekonomi, gerek Türkiye ekonomisi ve gerekse diğer ülke deneyimleri incelendiğinde, sebepleri, sonuçları ve işleyişi ile oldukça karmaşık bir görünüm içeren, çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Yükselen piyasa ekonomilerinde ve hatta gelişmiş ülkelerde, ekonominin ve istihdamın, özellikle, 1970'lerden itibaren giderek daha yoğun biçimde kayıtdışılığa kaydığı dikkati çeken bir unsurdur. Kayıtdışı ekonominin büyüklüğünü ölçmeye yönelik çeşitli yaklaşımlar mevcuttur. Bu yaklaşımlar genel olarak, doğrudan; dolaylı ve karma yöntemler olarak adlandırılmaktadır. Doğrudan ölçme yöntemlerinin temelini, kayıtdışı ekonominin tahmininde anket uygulamalarının kullanılması oluşturur. Sözkonusu anketler, hanehalkı anketleri, işyeri anketleri, vergi anketleri, zaman kullanım anketleri gibi anketlerden oluşmaktadır. Dolaylı ölçme yöntemleri ise çeşitlidir. Değişik yöntemlerle hesaplanan GSMH büyüklüklerinin karşılaştırılması, istihdam yaklaşımı, vergi incelemesi yoluyla kayıtlısı ekonominin tespiti, parasalcı yaklaşım gibi yöntemlerden oluşan kayıtdışı ekonomiyi dolaylı yoldan ölçmeye yönelik bu yöntemlerin yanısıra, karma yöntemler olan elektrik tüketimi, inşaat sektöründeki gelişmeler, çimento üretimi ve benzeriye ilişkin veriler yolu ile de kayıtdışı ekonominin büyüklüğü ölçülmeye çalışılmaktadır.Bu çalışmada ise dolaylı yöntemlerden olan elektrik tüketimi yaklaşımı kullanılarak kayıtdışı ekonominin büyüklüğü hesaplanmaktadır. Ancak, çalışma, Türkiye ekonomisinde elektrik tüketiminin kaçak olabileceğini gözönünde bulundurularak, elektrik tüketimi yerine elektrik üretimine ilişkin verilerin kullanılması gerektiğini savunmaktadır. Elde edilen ampirik sonuçlar Türkiye ekonomisinde kayıtdışı kalan ekonomik faaliyetlerin kayıtlı ekonomi içerisindeki payının küçümsenemeyecek boyutta olduğunu göstermektedir.

Abstract

Informal economy exhibits a highly complex structure given both the Turkish as well as the other country experiences. Beginning from 1970s, emerging market economies and even developed economies have increasingly been characterized by unregistered economic activities and informal employment. There are several approaches in order to measure the size of the informal economy. These approaches can be direct, indirect or hybrid. Survey studies like household surveys, corporate surveys, tax surveys, time-use surveys constitute the basis of direct approaches. The various indirect approaches on the other hand are GNP approach, employment approach, tax approach and monetarist approach. Furthermore, hybrid approaches like electricity consumption approach, construction sector developments approach, cement production approach can be utilized in order to measure the size of informal economy. This study by using the electricity consumption approach, measures the size of the informal economy. However, in the view of the possibility that electricity consumption may also be unregistered, the study suggests using data on electricity production. The empirical results show that the share of informal economic activities in the registered economy should not be underestimated.