TÜRKİYE İÇİN YENİ BİR HÜKÜMET SİSTEMİ TASARIMI: GÜÇLENDİRİLMİŞ PARLAMENTERİZM

Özet

Siyasi kurumlar, politikaları üreten kararların alınıp uygulandığı süreçleri belirlediklerinden, doğru biçimlendirildiklerinde hükümetlerin becerileri üzerinde etkili olabilirler. Ancak yaratılacak sonuç tek bir kurumun değil, şekli olan ve olmayan kurumlar arası etkileşiminin bir sonucudur. Dolayısıyla kurumlar arası etkileşim doğru anlaşıldığı takdirde bir ülke için arzu edilen sonuçları yaratmak üzere anayasa mühendisliği çalışması da yapılabilecektir. Hükümet sistemleri hem şekli kurumlar olan seçim sistemleri ve parti sistemleri hem de hukuki kanallarla üretilmemiş, enformel, sosyoekonomik, politik kurumlarla etkileşmektedirler. Bu kurumlar rejimin niteliği, demokratik olup olmadığı üzerinde belirleyici olmaktadırlar. Makalede ülkemizde mevcut siyasal sistem, yukarıda açıklanan bakış açısıyla tahlil edilmiş, denge-denetleme araçlarından sıyrılmış güçlü yürütme çerçevesinde patronlu başkanlık sistemi ve neopatrimonyal rejimin mevcut olduğunu savunulmuştur. Bu hükümet sistemi ve rejim, arzu edilen etkili yönetim yapısını, dengelenen ve denetlenen siyasi gücü oluşturamadığından reforma ihtiyaç duyulmaktadır. Bunun için mevcut rejimi destekleyen enformel kurumların tasfiyesi ve formel olanların yeniden düzenlenmesi gereklidir. Türkiye’de amaçlanan etkili, dengeli ve denetlenen yönetim yapısını oluşturmak için önerilen model, öncelikle parti sistemi tarafından üretilebilecek olumsuzlara dayanıklı ve buna göre belirlenmiş bir seçim sistemine, karar süreçlerindeki tıkanıkları giderebilecek ve hükümet istikrarını koruyabilecek mekanizmalara, denge-denetleme araçlarına sahip olmalıdır. Önerdiğimiz, rasyonelleştirilmiş ve sınırlandırılmış parlamenter modellerin Türkiye’ye özel bir birleşimi; güçlendirilmiş parlamenter sistemdir.

Abstract

Since political institutions regulate processes through which policy decisions and actions are taken, they can affect abilities of governments. However not a single institution is capable of achieving the desired results. A group formal and informal institutions interact and produce results. In order to design a government form that capable of producing effective, checked and balanced power structure one must understand the interaction amongst formal and informal institutions. Such interaction shapes the quality of democratic competition and might determine the level of democracy. In the light of this theoretical perspective the paper evaluates the political system in Turkey and concludes that the current system is a patronal presidentialism functioning in a neo-patrimonial regime. That form of government cannot produce an effective as well as checked and balanced power structure. The paper argues that this goal can be achieved through purging informal institutions supporting neo-patrimonialism, and design a new government form which promote government stability as well as effective decision-making procedures, checks and balances together with a carefully chosen election system equipped with tools managing negative effects produced by party system. The paper argues that such qualities exist in a combination of rationalised and constrained parliamentarianism which is called strengthened parliamentarianism.