Sosyal Fonksiyonları Bakımından Tekkelerin Osmanlı’daki Yeri

Özet

Osmanlı Devleti halkın ilim ve irfan yönünden eğitiminde tekkelerin ve şeyhlerinrolünü daha kuruluş aşamasında farketmiştir. Tasavvuf ehli de devletin kendilerindenbeklediği rolü ifa etmişlerdir. Bu anlamda Osman Gazi ile Şeyh Edebâli arasındaki birliktelik daha sonraki padişahlar zamanında da devam etmiştir. Bu birliktelik, tekkeleri halkile devleti birbirine raptedecek temel kurumlardan biri haline getirmiştir. Bundan dolayı devlet, mürîdlerin rûhî eğitimlerinin yapıldığı tekkelerin toplum yararına olan sosyalfonksiyonlarını da yerine getirmeleri için şeyhlere her türlü imkânı vermiştir. Tekkelerbu imkânları hem insanların ilim ve irfan eğitiminde hem de toplum yararına olan sosyalfaaliyetlerde kullanmışlardır. Tekkeler ile ilgili araştırmalarda onların sosyal fonksiyonlarına ana hatlarıyla temas edilmiştir. Bununla birlikte, bu konuda belgelere yeterincebakıldığı söylenemez. Oysa Osmanlı’da çok faal bir kurum olan tekkenin bu yönünün debelgelere dayalı olarak ortaya konulması gerekir. Çünkü Osmanlı Arşivi’nde son yıllardatasnif edilen belgelerin sayısı artmıştır. Dolayısıyla tekkelerin bu yönünü ortaya çıkaranyeni verilere ulaşılmaktadır. Bu makalede, tekkelerin bu yönde üstlendiği role kısaca değinildikten sonra arşiv belgelerinden örnekler verilmek suretiyle Osmanlı Devleti’nin buköklü kuruma bakışı ve sosyal fonksiyonları bakımından tekkelerin Osmanlı Devleti’ndeki yeri ortaya konulacaktır.

Abstract

The Ottoman Empire realized the role of the dervish lodges in the education of thepeople in terms of knowledge and wisdom since its very first establishment stages. Sûfîsalso performed the role expected by the state. In this sense, this unity between OsmanGazi and Sheikh Edebâli continued during the later sultans. This unity has made the dervish lodges one the basic institutions that connect the people and the state. Therefore, thedervish lodges gave all kinds of opportunities to the sheikhs to perform their social functions fort he benefit of the society, as well as the spiritual edecation of the disciples. Thedervish lodges also used these opportunities for both basic tasks. In the studies on dervishlodges their social functions have been outlined. However, it cannot be said that the documents on this subject have been examined adequately. This aspect of the dervish lodgesthat were effective in the Ottoman State should be revealed by looking at the documents.Because, the number of documents classified in the Ottoman Archive ha increased inrecent years. Therefore, new data revealing various aspects of dervish lodges are reached.In this article, after mentioning the role of the dervish lodges throughout the history of Islam, it will be given examples from archive documents, and will be revealed the OttomanEmpire’s view of this deep-rooted institution and its place in terms of its social functions.