ŞAMBAYADI KÖYÜNDE DERLENEN OYUN TEKERLEMELERİ VE ÇOCUK OYUNLARININ İŞLEVLERİ

FUNCTIONS OF NURSERY RHYMES AND CHILDREN'S GAMES COLLECTED IN THE VILLAGE OF ŞAMBAYADI

Özet

Adana’nın Çukurova ilçesine bağlı olan Şambayadı köyü, Şambayadı Türkmenleri tarafından kurulan ve şehir merkezine 15 km uzaklıktaki bir yerleşim birimidir. Şam’dan Anadolu’ya gelen Bayat Türkmenleri tarafından kurulduğu için bu adla anılan köyde, mensubu da olduğumuz Türkmenler arasında çoğunluğu 2000-2005 yılları arasında olmak üzere tarafımızca birçok derleme çalışması yapılmıştır. Bunlardan biri de Temmuz 2004’te “katılımcı gözlem” ve “gözlem” yöntemleri kullanılarak yapılan ve birçok tekerleme ile çocuk oyununun kaydedildiği derlemedir. Bu incelemede söz konusu derlemenin verileri kullanılmış ve bunların arasından seçilen 9 tekerleme ve 21 çocuk oyununun işlevleri incelenmiştir. Öncelikle oyun, çocuk oyunu, oyun tekerlemeleri ve sayışmaca hakkında genel bilginin verildiği incelemede; oyunların işlevsel açıdan nasıl sınıflandırıldığı ele alınmış; son olarak da bu tekerleme ve oyunların işlevlerinin neler olduğu hakkında bilgi verilmiştir. “Beş Taş, Bilye, Birdir Bir, Çelik Çomak, Evcilik, Gazoz Kapağı, Hımbıl, İp Atlama, Kovalamaca, Kibrit, Kutu Kutu Pense, Ponpon, Saklambaç, Seksek, Tavşan Kaç/Tazı Tut, Tek Elma, Yağlı Koyun, Yakar Top ve Yedi Taş” adlı oyunları “çocuk gelişimi ve eğitimi” ve “halk bilimi” açısından değerlendirilerek belirlenen sınıflandırmalar ile işlevlerinin incelendiği bu makalede; ilk olarak bu oyunların “fiziksel gelişim”, “psiko-motor gelişim”, “dil gelişimi”, “duyusal algılama ve zihinsel gelişim”, “sosyal gelişim” ve “duygusal gelişim” alanlarındaki işlevleri sorgulanmış ve incelemeye dâhil edilen oyunların bazen tamamının bazen de bir kısmının bu gelişimleri belli oranlarda etkilediği tespit edilmiştir. Aynı zamanda tekerleme ve çocuk oyunu birer halk bilimi ürünü olduğundan bu ürünler, halk bilimi disiplini temelinde işlevsel açıdan sorgulanarak “hoşça vakit geçirme, eğlenme, eğlendirme”, “değerlere, toplumsal kurumlara ve törenlere destek verme”, “eğitim ve kültürün genç kuşaklara aktarılması” ve “toplumsal ve kişisel baskılardan kurtulma” adıyla dört başlıkta ele alınmış ve bu ürünlerin işlevleri kültür bilimi bağlamında incelenmiştir. Neticede hem “çocuk gelişimi ve eğitimi” hem de “halk bilimi” açısından değerlendirildiğinde; çocuk oyunlarının ve onun icrasında kullanılan tekerlemelerin çocuk gelişimiyle birlikte eğitim ve kültürün aktarımında önemli rol oynadığı sonucuna varılmıştır.

Abstract

Şambayadı village, which is connected to Çukurova district of Adana, is a settlement established by Şambayadı Turkmens and 15 km away from the city center. In the village, which is called by this name because it was founded by Bayat Turkmens who came to Anatolia from Şam (Damascus), many compilation studies were carried out by us, mostly between the years 2000-2005, among the Turkmen of which we are also a member. One of them is the compilation made in July 2004 using “participatory observation” and “observation” methods, in which many nursery rhymes and children's plays were recorded. In this study, the data of the mentioned compilation were used and the functions of 9 nursery rhymes and 21 children's games selected among them were examined. First of all, general information about games, children's games, nursery rhymes and counting-out game was given in the examination, then how the games were classified functionally is addressed, and finally, information was given about the functions of these nursery rhymes and games. In the study, which the classifications and functions of the games “Beş Taş, Bilye, Birdirbir, Çelik Çomak, Evcilik, Gazoz Kapağı, Hımbıl, İp Atlama, Kovalamaca, Kibrit, Kutu Kutu Pense, Ponpon, Saklambaç, Seksek, Tavşan Kaç/Tazı Tut, Tek Elma, Yağlı Koyun, Yakar Top ve Yedi Taş”, in terms of “child development and education” and “folklore” are examined, firstly the functions of these games are questioned in terms of “physical development”, “psycho-motor development”, “language development”, “sensory perception” and “mental development”, “social development” and “emotional development” fields and it was determined that sometimes all or some of the games included in the study affected these developments to a certain extent. At the same time, since nursery rhymes and children's plays are products of folklore, these products are functionally questioned on the basis of the discipline of folklore, and is addressed under the four topics “having good time, having fun, entertaining”, “supporting values, social institutions and ceremonies”, “transferring education and culture to younger generations” and “freedom from social and personal pressures” and the functions of these products were examined in the context of cultural science. As a result, when evaluated in terms of both “child development and education” and “folklore”, it was concluded that children's games and the nursery rhymes used in their performance play an important role in the transfer of education and culture with child development.