TÜRK KÜLTÜRÜNDE MANEVİ GÜCÜ SOMUTLAŞTIRAN ARA FORMLAR

Özet

Türk kültüründe manevi güç kavramı, rastlantı sonucu sahip olunan yetiler toplamına değil; kutsal bir seçilime, tabi olunan çeşitli sınavlar neticesinde hak edilmiş, soy bağı üzerinden kazanılmış yahut yaratıcı tarafından bağışlanmış özel beceri ve yeteneklerin varlığına işaret eder. Bu sebeple, manevi güç taşıdığına inanılan kimseler, sıradan olanın ötesine geçen ve herhangi bir insanın başaramayacağı şeyleri yapıp aşamayacağı engelleri aşan kimselerdir. Türk kültür evreninde, gaipten haber vermek, hastaları iyileştirmek, doğaya, eşyaya ve hayvanlara hükmedebilmek gibi çeşitli insanüstü yetiler, manevi güç göstergesi olarak değerlendirilir. Tarih boyunca, şaman, derviş, dede gibi farklı isimlerle anılan maneviyat sahibi kişilerin ortak noktaları, birtakım kerametler göstererek güçlerini ortaya koymak, bu sayede sıradan insanlardan ayrılmaktır. Olağandışı nitelikler taşıyan kişinin taşıdığı manevi gücün göstergesi olan bu kerametler, benzer yapılarda kurgulanarak halk anlatılarının etrafında biçimlendiği çeşitli motifleri teşkil eder. Türk kültür evreninde manevi güç, yaratıcı ile kurulan özel bir bağın varlığına işaret eder. Kut kavramıyla doğrudan ilişkili olan bu nosyonun etrafında geniş bir anlam alanı oluşmuştur. Söz konusu anlam alanındaki işaretlemeler, Türk halk düşüncesinin manevi güce, maneviyatı güçlü olana ilişkin tartımlarına uygun biçimde, referansın kutsal olana verildiği kodları içerir. Türk kültüründe, manevi olarak güçlü kimseler tarafından kullanılan ve maneviyatın gücünü sembolize eden çeşitli nesneler mevcuttur. Manevi güç, profan dünyadaki çeşitli objeler üzerinden somutlaştırılmış; bu sayede gündelik yaşamda kutlu olana temas edebilmek mümkün hale getirilmiştir. Maneviyat; din dışı ile kutsalın kesişim noktasında inşa edilen bir “ara” alandır ve kültüre özgü olma özelliği gösterir. Türk kültür evreninde; manevi gücü sembolize eden, maneviyat kavramıyla özdeşleşen ara formlar, varlık referanslarının kutsala ilişkin tasarım ve kabullere verilmesi dolayısıyla sıradan birer nesne olmanın ötesine geçerek çeşitli anlamlarla donatılmıştır. Sahiplerinin taşıdığı kuttan nasiplerini aldıklarına inanılan bu nesneler, kutsalla kurulan bağın muhafaza edilmesini sağlar. Bu çalışmada, Türk kültüründe manevi güç kavramına ilişkin algı ve tasarım hakkında bilgi verilerek maneviyat sahibi tipler üzerinde durulacak, ardından manevi gücü somutlaştıran ara formlar ve onlara yüklenen sembolik anlam değerleri ele alınacaktır.

Abstract

In Turkish culture, the concept of spiritual power is not the sum of talents acquired by chance; instead, it refers to a sacred selection of special skills that have been deserved, acquired or donated. Therefore, people believed to have spiritual power are somebody who go beyond the ordinary and pass the barriers which cannot be passed everyone by succeeding such things, cannot be succeeded by everyone. Transhumance competencies such as foretelling, healing sick people, dominating to nature, goods and animals are estimated the indication of spiritual power. Spiritual people named “şaman”, “derviş”, “dede” are presenting their power and they are separated among the ordinary people by exhibiting various miracles. The miracles owned by people which are indicators of spiritual power constitute various themes shaping around folks tales by editinh in the similar structures. Spiritual power in the Turkish cultures universe signs to the presence of a specific relation which is set up with God. This notion, which is directly related to the concept of Kut, has numerous implications. The details of these implications include specific codes of which the reference is given to the sacred being, in accordance with the discussions of Turkish folklore regarding spiritual power and spiritual strength. In this field, where the bond with the sacred is preserved, spiritual power is embodied through various objects in the profane world; thus, contact with the sacred in everyday life is made possible. This "intermediating" area built at the intersection of non-religious and sacred and is specific to each culture. The spirituality built on the intersaction point non-religious and sacred is an interval area and presents feature of being pertain to the culture. In the Turkish cultural universe, forms that symbolize spiritual power and identify with the concept of spirituality are equipped with various meanings, going beyond being ordinary objects due to the granting of references to sacred acceptances. In this study, will be emphasized on spiritual people by informing about the perception and idea related to the term of spiritual power in Turkish culture and approached to intermediate forms which objectify spiritual power and then their assigned symbolic meanings.