Fuat Köprülü’nün milliyetçilik anlayışı ve onun Türkçülük’e ilişkin yaklaşımı

Özet

Bu çalışmada Köprülü’nün genel entelektüel-akademik duruş ve bakış açısının da ışığında“Türkçülük” ve “Türk milliyetçiliği” anlayışı ele alınmaya çalışılmıştır. Ulus-devlete uzanan ta- rihsel süreçte “Türk milliyetçiliği”nin gerek “kültürel milliyetçilik” gerekse kamusal alanda tem- sil edildiği haliyle “siyasal milliyetçilik” boyutlarıyla ortaya çıkışı ve biçimlenişi Osmanlıcılık veİslamcılık akımlarına göreli olarak daha geç bir entelektüel ve politik oluşum olarak cisimleşir.Ancak Cumhuriyete giden yolda diğer akımlara göreli olarak -tarihsel koşulların da gerektirdiğikadarıyla- daha başat bir duruma gelerek yeni bir ulus-devletin inşasının temel harcı işlevini görür.Bu süreçte ve Cumhuriyet döneminin erken döneminde Köprülü, Batılı entelektüel kaynak- ların yanında Yusuf Akçura ve Ziya Gökalp vd. aydınlardan da beslenerek Türkçülük ve Türkmilliyetçiliği anlayışını daha derinlikli ve çok yönlü bir hale getirmiştir. Bunun yanında o, tarihebakarken bütüncül bir bakışa açısına yönelerek, tarihsel olanı toplumsal, siyasal, kültürel ve eko- nomik yönleriyle değerlendiren bir yapısal analiz geliştirmiştir. Onun çalışmaları sosyal tarih yada tarihsel sosyoloji, siyaset tarihi, kültür tarihi, etnografya ve edebiyat tarihi vd. çok geniş bir yel- pazede şekillenir. O aynı zamanda “yapı” ve “değişme” boyutlarını birlikte ele alır. Köprülü içintarihin bizatihi kendi içinde ve kendi başına bir değeri yoktur. Tarihe ve tarihsel olana yönelirkenonun asıl amacı pür anlamda tarihçilik yapmak değil, belirli bir duruştan bir tarih bilinci yaratarakgününün tarihsel koşulları içerisindeki sorulara yanıt bulmak ve “toplumsal eylemi düşünceyebağlamak”tır. Onun milliyetçilik anlayışı da, ırkçı ve etnik temelli olmaktan ziyade teritoryal vetarihsel olanı temele alan bir yaklaşımın ürünüdür.

Abstract

At present study is tried to be addressed the notion of “Turkism” and “Turkish nationalism”of Köprülü in the light of his general intellectual and academical perspective and standing. In thehistorical process towards the nation-state, the appealing and forming of “Turkish nationalism” inthe form of both “cultural nationalism” and “political nationalism” as is represented in the publicsphere is relatively embodied as an intellectual and political formation later than Ottomanism andIslamism movements. However, in the establishment process of the Republic, it relatively beco- mes dominant and functions as a cement for the building of a new nation-state in contrast with theother movements and to the extent the historical conditions also necessitated. In that process and the earlier period of the Republic, Köprülü renders sophisticated and dee- per his notion of Turkism and Turkish nationalism by benefiting from the intellectuals like YusufAkçura and Ziya Gökalp besides the intellectual sources in the west. Additionally, he has a holisticconcept of the history and improves a structural analyse which considers the historical events withthe dimensions of the social, political, cultural and economical. His workings are formed in thewide range of the social history or historical sociology, the history of politics, cultural history,etnography and the history of literature. He also takes into consideration together the “structure”and “change”. For Köprülü, the history has not any worth solitary and in itself. His main aim atdealing with the history and historical is not to do a pure historiography, but “to connect the socialact to the thought” and find answer to the questions within the historical conditions of his periodby creating a historical awareness. His nationalism notion also is a product of approach that gro- unds on territorial and historical one rather than racist and ethnical one.