Toplumsal Bellek Bağlamında Sarıkamış Harekâtı’nın Türk Romanına Yansıması

ReflectIon of Sarıkamış OperatIon on the TurkIsh Novel WIth Regards to SocIal Me

Özet

İnsan eylemlerinin bir ürünü olan tarihin, ister birey ister toplum yaşamında belirleyici, yönlendirici, biçimlendirici etkisi yadsınamaz. Unutulan, baskılanan, belleğin karanlık odalarına hapsedilen birçok hakikat, günün birinde başka argümanlar kullanarak tekrar bizimle yüzleşir. Bu yönüyle bakıldığında her tarihi olay, şaşılacak bir biçimde bizim kolektif bilinçaltımızda tekrar ortaya çıkacağı ana kadar yaşamaya devam eder. Anımsama ve unutma diyalektiğine dâhil olan olgulardan toplum, bellek ve tarih, kopmaz bağlarla birbirine bağlıdır. Belleğimize yapışan geçmişin, bir toplumsal yaratı olan sanatla bir araya gelmesi ise sanat hayatımıza, tarih temalı romanlar biçiminde yansır. Yazın dünyamızda hep bir felaket imgesi olarak kullanılmış Sarıkamış Harekâtı da unutulmak istendiği oranda kendisini dayatan bu tür yansımalardan biridir. Mekânın, tek başına bir tarihi imgeye dönüştüğü Sarıkamış, negatif bir anımsamadan ziyade, geleceğimizi inşa eden bir özne olarak hem yazınsal hem de toplumsal hayatımızda yerini almaktadır. Çalışmamızın kuramsal çerçeve kısmında, tarihi olaylarla toplumsal belek ilişkisi irdelendikten sonra Türk romanına Sarıkamış Harekâtı'nın nasıl yansıdığı tespit edilmeye çalışılmıştır.

Abstract

The importance of history which is a product of human actions can’t be disregardedin terms of determining, leading, structuring effect. Forgotten, pressed memory and hiddenfacts one day reappear and face us by using other arguments. Each historical event continuesto live in our collective subconsciousness till it reappears. Society, memory and historywhich is involved in recollection and forgetting dialectic depend on each other. The pastwhich is adhered to our memory meets art, a social creation and is reflected in terms of historicalnovels. The Sarıkamış Operation always used as the image of disaster is one of thereflections although wished to be forgotten. Sarıkamış a historical image alone takes place inboth our literary and social life.Within the notional framework of our study, the relation of historical events with thesocial memory is examined and it has been tried to determine how Sarıkamış Operation hasbeen reflected on the Turkish novel.