Âşık tarzı Türk şiirinde divan şiiri hayal ve mazmunlarının kullanılması

The use of poetic themes and concepts peculiar to Divan poetry in wandering minstrel style Turkish poetry

Özet

Edebiyat tarihimizde halk şiiri, şiirine oranla daha kadim bir geleneğe sahiptir. Divan şiiriile halk şiiri ayrı kaynaklardan beslenip ayrı kollardan ilerlemelerine rağmen zannedildiğininaksine bu iki gelenek tamamen birbirinden kopuk değildir. Örneğin Yunus Emre Divanındahece ölçüsü ve aruz vezni yan yana kullanılırken edebiyatının hayal ve mazmunlarından dayararlanılmıştır.Bu iki akımın kendi doğal mecralarında seyrettiği dönemde kimi aydınlar ve şairleri halkozanlarını basitlikle itham etmiş ve onları hor görmüşlerdir. Bu olumsuz durumdan etkilenenbazı halk ozanları da kendilerini ispat etmek gayesiyle ağdalı bir dille şiir söyleme/yazmamerakına düşmüş ve bu durum onları kısmen halk dilinin sadeliğinden uzaklaştırmıştır.Kendilerini ispat etme çabası bazen ozanları şiirinden kimi nazım biçimlerini ve hatta aruzkalıplarını kullanmaya kadar itmiştir.Halk şiiri ozanlık geleneği 16. yüzyıldan sonra âşıklık geleneğine evrilmiş ve daha fazlahissedilir biçimde edebiyatından etkilenmiştir. Bu dönemde âşıklar, edebiyatından sadecekalıp ve şekil almakla kalmamış muhteva yönüyle de etkilenmişlerdir. edebiyatı mazmun vehayallerini de kullanan âşıklar, bunları hece ölçüsüyle yazdıkları şiirlere de uygulamışlardır.Bu çalışmada 17, 18 ve 19. yüzyıllarda yetişen âşık tarzı şiir geleneğiyle şiir söyleyen/yazan âşıkların şiirlerinde edebiyatı hususiyetlerinden olan mazmun ve hayaller gözdengeçirilip kullanılan bu unsurlara ve muhteva olarak iki gelenek arasındaki ortak konularadikkat çekilecektir.

Abstract

In our history of literature, folk poetry has a more deep-rooted tradition than poetry.Contrary to common belief, although poetry and folk poetry were inspired by quitedifferent sources and followed quite different paths from each other they are not completelydisconnected from each other. For example: in Yunus Emre s Divan syllabic meter and aruzprosody have been used side by side in addition to the use of literature s poetic themes andconcepts.Some intellectuals and poets despised and blamed wandering minstrels for simplicity ata time when these two literary movements moved ahead in their own natural styles. Underthese unfavourable conditions some wandering minstrels tended to write/recite elaboratepoems with lexiphanicism in order to prove themselves, which distanced them from thesimplicity of folk literature. The effort of trying to prove themselves sometimes led them touse some poetry forms and even aruz prosody.The wandering minstrel tradition of folk literature evolved to âşıklık ( turkish popularpoet-singer) tradition in sixteeenth century and started to be inspired more apperently bypoetry. During this period the popular poet-singers not only practised upon poetry prosodyand styles but also poetry contents. The popular poet-singers using poetry poetic themes andconcepts peculiar to poetry also used them in poems with syllabic meter.In this work, we will study 17th, 18th and 19th centuries poetry poetic themes andconcepts (two basic characteristcs of poetry) in poems by folk poets raised as traditionalTurkish popular poet-singers and we will draw attention to common traits and conceptsbetween two poetry traditions.