Kriz dönemleri sonrasında Türk bankacılık sektöründe kredi analizi (2002-2011 dönemi)

Loan analysis of Turkish banking sector after the crises period (period of 2002–2011)

Özet

Küresel sermaye hareketlerinin hız kazandığı 2000-2001 döneminde, Türkiye ekonomisi krizlere maruz kalmıştır. İstikrar programlarının çeşitli nedenlerle sürdürülememesi nedeniyle ekonomideki sıkıntılar artmıştır. Zayıf büyüme performansı, sürdürülemez kamu kesimi dengesizlikleri, sürdürülemez iç borçlanma ile yüksek enflasyonla oluşan makroekonomik istikrarsızlık; cari işlemler açığının finansmanı konusundaki kaygılarla daha da artmıştır. Bankacılık sektöründeki yapısal sorunlar, 2000 Kasım ve 2001 yılı Şubat ayında yaşanan krizlerin derinleşmesine ve nihayetinde sistemik bankacılık krizine dönüşmesine yol açmıştır. Bankacılık sektörüne yönelik bir programın başarılı olmasında reel sektör ve bankacılık sektörünün birbirleri üzerindeki önemli etkisini dikkate alan politikaların geliştirilmesi önem taşımaktadır. Türkiye ekonomisindeki mevcut gelişmeler ve Merkez Bankası’nın aldığı önlemler dikkate alındığında, Bankacılık Sektörü kredilerinin gelişiminin, önümüzdeki dönem konjonktür gelişiminin tahmini ve analizi açısından makroekonomik veriler ve Merkez Bankası uygulamaları ışığında detaylı olarak analiz edilmesi gerekliliği doğmaktadır. Bu çalışmada 2002-2011 dönemini kapsayacak şekilde kredilerin detaylı şekilde analizi yapılarak ekonomik büyüme üzerindeki etkileri ile cari işlemler açığının artışına hangi kanallardan katkıda bulunduğu tespit edilmeye çalışılmakta olup, ekonomik büyümeyle kredilerin artışı arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu görülmektedir. Ayrıca alınan tedbirlerin kredilerin gelişimi üzerindeki etkileri incelenerek ekonomik büyümenin ne yönde etkilenebileceği değerlendirilmektedir. Bankacılık Sektörü kredileri, gerek türleri bazında ve gerekse de kullandırılan sektörler ve iller bazında analiz edilmekte olup; kredilerin detaylı analizine ve gelişimine geçilmeden önce Türkiye’nin makroekonomik görünümü hakkında bilgi verilmektedir. Ayrıca yükselen piyasa ekonomilerine yoğun sermaye akışı sonucunda ekonomilerin aşırı ısınması ve cari açığın finansal istikrarı tehdit edecek düzeylere ulaşması ihtimaline karşı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın politika faizlerini kurlardaki değerlenme eğilimini sınırlamak amacıyla kontrollü şekilde indirdiği, faiz dışı araçları ise kredilerdeki hızlı artışı önlemek amacıyla sıkılaştırdığı, böylelikle kredilerdeki artış hızını makul bir seviye olarak öngörülen %20–25 seviyelerinde tutmayı hedeflediği yeni Para Politikası bileşimine ilişkin sürece yönelik değerlendirmelere de yer verilmektedir. Çalışmanın sayısal verilerle desteklenmesi ve makroekonomik veriler arasındaki ilişkinin rahatçıkla görülebilmesi adına çeşitli kurumlarca kamuoyuna sunulan bilgi ve veriler kullanılmış olup, bankacılık sektörünün nakdi ve gayrinakdi kredileri ile tasfiye olunacak alacaklarına ilişkin verileri, bu verilerin türler bazında ve sektörel bazda dağılımlar, GSYH’nın cari ve sabit fiyatlarla değişimlerini ve sektörel paylarını gösteren veriler, ihracat ve ithalat rakamları, ödemeler dengesi verileri ve çeşitli kurumlarca yapılan öngörüler kullanılmaktadır. Veriler 2002-2011 dönemini kapsamakta olup, 2011 yılı verileri Mart 2011 dönemini kapsamaktadır.

Abstract

Global capital flows accelerated and Turkish economy was exposed crisis in the period of 2000-2001. Since the stability programs could not be maintained due to various reasons, problems in the economy increased. The weak growth performance, high public sector imbalances, unsustainable domestic borrowing as well as the macro economic instability due to high inflation, raised concerns on financing the current account deficit. Structural problems in banking sector simply deepened the November 2000 and February 2001 crises and accordingly it turned to a systemic banking crisis. Developing policies considering interaction between the real sector and banking sector played a significant role in the success of the program. As the current situation of Turkish economy and measurements taken by Turkish Central Bank are considered, the analysis of banking sector loans become important in forecasting the near future expectations in the light of macroeconomic inputs and Central Bank’s monetary policies. In this article, banking sector loans including 2002-2011 period are analyzed in detail, and is determined that how the loans affect economic growth and current account deficit, consequently it is seen that there is a positive relationship between economic growth and loan increase rate. Furthermore, the effects of measurements on the development of loans and the effects on economic growth are evaluated. Banking sector credits are analyzed by categories, sectors and cities; before the analysis of banking sector loans, information about macroeconomic situation is given. Furthermore, as a result of excessive capital flow against overheating of economies and the possibility of increasing of the current account deficit to a threatening level, the Central Bank’s new monetary policy by decreasing key interest rates to restrict rises in foreign exchange rates and by increasing macroprudential tools to keep the growth of loans at 20-25 percent, and new monetary policy are argued in this article. In this article, important technical data and information is used in order to state the relationship among macroeconomic data. The data set are composed of cash and non-cash loans, non-performing loans, sectoral distribution of loans, GDP, exports/imports, balance of payments and forecasts about the macroeconomic data including the period of 2002-2011.