TURİZM TESİSLERİNİN DOLULUK ORANLARI VE TARIMDIŞI İSTİHDAM RAKAMLARININ BİST TURİZM ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİNİN NEDENSELLİK VE EŞBÜTÜNLEŞME İLE ANALİZİ

Özet

Öz ÇalıŞmada 2005 - 2015 yılları arasını kapsayan dönemde BIST Turizm endeksine ait aylık seriler kullanılmıŞtır. Tarım dıŞı istihdam rakamları ve otel ve motellere ait doluluk oranlarının birbirleri ve BĠST Turizm endeksi üzerine yaratacağı karŞılıklı etkiyi ve bu etkinin yönünü ortaya çıkarmak çalıŞmanın amacını oluŞturmuŞtur. ÇalıŞma kapsamında mevsimsellik etkisinden arındırılan serilerin önce logaritmaları alınmıŞ, ardından ADF ve PP birim kök testleri yapılmıŞ ve serilerin tümünün 1. farklarında durağan oldukları tespit edilmiŞtir. Sonrasında gerçekleŞtirilen analizler ile serilerin gecikme uzunluğu 1 olarak bulunmuŞ ve Johansen EŞbütünleŞme testleri gerçekleŞtirilmiŞtir. GerçekleŞtirilen eŞbütünleŞme testi neticesinde tüm serilerin uzun dönemde eŞbütünleŞik olduklarının tespit edilmiŞtir. Ardından kısa dönemli nedenselliklerine ve aynı anda kısa dönemli bozulmaların uzun dönemde dengeye gelip gelmediğine bakmak için Vektör Hata Düzeltme Modeli(VECM)/Granger nedensellik testi gerçekleŞtirilmiŞtir. VECM/Granger testi neticesinde BĠST Turizm endeksinin, doluluk oranları ile karŞılıklı bir etkileŞim içerisinde bulunduğu belirlenmiŞtir. Yine doluluk oranları ile istihdam oranlarının karŞılıklı nedensellik iliŞkisi içerisinde bulunduğu sonucuna ulaŞılmıŞtır, diğer yandan bu test neticesinde elde edilmiŞ olan uzun dönem katsayısı ECMt-1’de BĠST ve doluluk için %10 oranında anlamlı bulunmuŞtur. Elde edilen uzun dönem katsayıları BĠST turizm endeksinde aylık olarak meydana gelen sapmaların her dönemde yaklaŞık % 24’lük kısmının düzelerek, (1 / 0,24) = 4,1 ay sonra, doluluk oranı için ise her ay %39’luk kısmının düzelerek, (1/0,39)=2,59 ay sonra tekrar dengeye geldiği anlamını taŞımaktadır.