İMAM EŞ’ARÎ’NİN HADİS YORUMCULUĞU (KELÂMÎ HADİSLER ÖZELİNDE

Özet

İslâm kelâmında mühim bir yere sahip şahsiyetlerden biri olan Eş‘arî, kendisini takip eden önemli bir kesim tarafından itikat imamı olarak kabul edilmiştir. Hal böyle olunca onun dînî konulardaki görüşleri hem mütâbîleri hem de diğerleri için büyük önem arz etmektedir. Eserlerine baktığımızda bunların sadece kelâm ile ilgili bilgileri ihtiva etmediği bunlara ilave olarak diğer İslâmî ilimlere dair malumatların da yer aldığı görülür. Hadis ilmine dair de pek çok görüş beyan eden Eş‘arî, hem hadisin kelâmî meselelerde kullanımı hakkında, hem de usule dair değerlendirmelerde bulunmaktadır. Ayrıca o, kullandığı hadislerin nasıl anlaşılması gerektiğine dair izahlar da yapmaktadır. Bu çalışmada Eş‘arî’nin söz konusu açıklamaları dikkate alınarak onun hadis yorumculuğu ele alınmıştır. Öncelikle Eş’arî’nin kendi kitaplarında yaptığı değerlendirmeler esas kabul edilmiştir. Gerekli görülen yerlerde başkaları tarafından Eş’arî’ye nispet edilen görüşlere de değinilmiştir. Böylece önemli bir kelâmcının, hadislere hangi açılardan baktığı açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştır. Eş’arî’nin hadis yorumunda hakikî anlamı esas alma, mecâzî anlamı tercih, cem-te’lîf, tevakkuf, aklî delillerin kullanımı ve te’vîl gibi yöntemleri kullandığı tespit edilmiştir. Bu değerlendirmelerin günümüzde de hadislerin anlaşılması ve yorumlanmasına katkı sağlayacağı aşikârdır.

Abstract

Ash‘ari, w ho i s o ne o f t he f igures t o h ave a n i mportant p lace i n Islamic t heology, w as considered as an imam of theology by a significant portion of his followers. As such, his thoughts on religious subjects are of great importance for both his followers and others. When we look into his works, it is seen that they do not contain only information about kalam, but also contain information about other Islamic sciences. Ash‘ari who makes many remarks on the science of hadith, explains about use of hadith in theological issues as well as methodology. He also explains how the hadiths that he employed in his works should be understood. In this study, Ash’arî’s hadith interpretation has been discussed in relation to his statements. First of all, the evaluations made by the As’harî in his own books have been taken as the basis. Where deemed necessary, the views attributed to Ash’arî by others also have been touched upon. Thus it would be tried to clarify from which perspective an important theologian views the hadiths. It has been determined that Ash’arî used methods such as taking the real meaning as the basis, prefering the figurative meaning, harmonizing interpretation, leaving in abeyance, using mental proofs and interpretation in his commentary. It is obvious that these evaluations contribute to the understanding and interpretation of hadiths, in our days too.