Sfenoid Sinüs Anatomik Varyasyonlarının Çok Kesitli Bilgisayarlı Tomografi ile Değerlendirilmesi

Evaluation of Sphenoid Sinus Anatomic Variations Using Multislice Computed Tomography

Özet

Amaç: Sfenoid sinüs (SS) kafatasının derinliklerinde sfenoid kemiğin içine yerleştirilmiş, çok sayıda vital nöral ve vasküler yapılarla etrafı çevrili, ulaşılması en zor paranazal sinüstür (PNS). Sfenoid sinüs ve ilgili nörovasküler yapıların radyolojik olarak değerlendirilmesi operasyondan önce kaçınılmazdır. Bu çalışmanın amacı, SS ve çevresindeki nörovasküler yapılar ile ilişkili anatomik varyasyonları çok kesitli bilgisayarlı tomografiyi (BT) kullanarak analiz etmek ve elde edinilen bilgileri benzer çalışmalarla karşılaştırarak literatüre katkı sağlamaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya son bir yıl içinde çeşitli rinolojik hastalıklar nedeniyle paranazal sinüs BT çekilen toplam 100 olgu (50 kadın, 50 erkek) dahil edildi. SS varyasyonları BT'de kemik anomalileri ve yumuşak doku patolojileri olarak değerlendirildi. Bulgular: Sfenoid sinüsün çevresinde nörovasküler yapıların varyasyonları çalışmada sık görülen bir bulguydu. Vidian kanal ile ilgili varyasyonlar çalışmamızda en sık görülenlerdi, olguların %73’ünde saptandı; %55 ile optik sinir, %53 ile maksiller sinir, %52 ile internal karotid arter kemik kanal varyasyonları takip ediyordu. Olgularımızın %59’unda pterigoid plate, % 41’inde anterior klinoid, %13’ünde sfenoid büyük kan at pnömatizasyonu saptandı; %15’in de onodi hücresi, %46’sında multiple septasyon, %20’sinde mukozal kalınlaşma, %0,4’ünde polip ve %0,3’ünde retansiyon kisti olduğu saptandı. Sonuç: Sfenoid sinüsün yapısı oldukça değişkendir; PNS BT sinonazal ve transsfenoidal cerrahiler öncesinde anatomik varyasyonları belirleme ve cerrahi sırasında olası komplikasyonların önlenmesinde önemlidir. Çalışmamızda SS’e ait varyasyonlar önceki çalışmalara göre daha yüksek oranda bulunmuştur. Etnik grupların, BT çekim tekniğinin veya anatomik değerlendirme kriterlerinin farklılığından kaynaklanıyor olabilir.

Abstract

Objective: The sphenoid sinus is a paranasal sinus that is extremely difficult to reach, being located deep in the skull and surrounded by a large number of vital neural and vascular structures. Additional radiological evaluation of the sphenoid sinus and related neurovascular structures is essential before surgery. This study aimed to analyze the anatomical variations associated with the neurovascular structures in and around the sphenoid sinus using multislice computed tomography (CT) and contribute to the literature by comparing the obtained data with previous studies. Material and Method: A total of 100 patients (50 females, 50 males) who underwent paranasal sinus CT for various rhinologic diseases were included in the study. Sphenoid sinus variations were evaluated as bone tissue anomalies and soft tissue pathologies on CT. Results: In this study, variations in the neurovascular borders of the sphenoid sinus were the most common findings. The variations related to the Vidian canal were most frequent with an incidence of approximately 73%, followed by those related to the optic nerve 55%, maxillary nerve 53%, and internal carotid artery 52%. Pneumatization of the pterygoid plate was observed in 59% of cases, pneumatization of the anterior clinoid process in 41%, and that of the greater wing of the sphenoid in 13%. Furthermore, 15% of the patients had onodi cells, 46% had multiple septations, 20% had mucosal thickening, 0.4% had polyps, and 0.3% had retention cysts. Conclusion: The structure of the sphenoid sinus is highly variable, and paranasal sinus CT is important in determining anatomic variations before sinonasal and transsphenoidal surgery and predicting possible complications during surgery. In this study, the variations of the sphenoid sinus were found at a higher rate compared to previous studies, which may be due to the differences in ethnic groups, CT imaging technique, or anatomical evaluation criteria.