HEGEL’İN FELSEFE TARİHİ DERSLERİ’NDE ‘ORTAÇAĞ FELSEFESİ’

THE ‘MEDIEVAL PHILOSOPHY’ IN HEGEL’S LECTURES ON THE HISTORY OF PHILOSOPHY

Özet

Felsefe Tarihi Dersleri’nde Hegel’in Ortaçağ felsefesine ilişkin yorumu, felsefe tarihinin diğer dönemleriyle kıyaslandığında, yetersiz görünür. Hegel, Ortaçağda felsefe adına, saf aklın bağımsız, özerk ve özgür etkinliği adına dikkate değer bir şey görmez. Ortaçağda felsefe toprağı sanki nadasa bırakılmıştı. Skolastik teolojide ve felsefede, gelişme ve ilerleme adına bir şeyler aramak boşunadır. Hegel, Skolastik düşünceyi felsefe olarak görmez. Tinsellikle ilgili olduğunu iddia etse de, gerçekte, Ortaçağ felsefesi barbar bir düşüncenin ürünüdür. Hegel’e göre, insanlık Ortaçağda bilgi ve irade bakımından tinsellikten yoksun, ölü bir durumdadır. Ancak, Ortaçağ da eğrisiyle doğrusuyla, Tinin kendinin-bilincine doğru zorlu ilerleyişinde zorunlu bir aşamadır. İnancın ve teolojinin hizmetçisi olarak işlev gören felsefe, Ortaçağın uzun, karanlık gecesinde yine de sınırlı ellerde varlığını sürdürebilmişti. Hegel’in bu dönemle ilgili yargısı genel olarak olumsuz olsa da, kendi zamanının felsefesinin ve teolojisinin öznelci eğilimlerine, felsefe ve din arasındaki uzlaşmaz karşıtlıkta ısrar eden yönelimlerine karşı Ortaçağda kendine yakın kişilere sempatiyle baktığı da bir gerçektir. Bu yazı, hakkında neredeyse yok denecek kadar az yorum yapılmış Hegel’in Ortaçağ felsefesiyle ilgili düşüncelerine açıklık getirmeyi amaçlar.

Abstract

In comparison with the other periods of the history of philosophy, Hegel’s interpretation of the medieval philosophy in his Lectures on the History of Philosophy seems inadequate. On behalf of philosophy, in the name of the independent, autonomous and free activity of pure Reason Hegel does not, of course, see anything remarkable in the Middle Ages. In the Middle Ages, as if the field of philosophy had been left fallow. In Scholastic theology and philosophy, it is idle to seek something in the name of development and progress. Hegel does not take Scholastic thought into consideration as philosophy. In fact, the Medieval philosophy is the product of a barbarous thinking, although it is claimed that it is related to the spirituality. According to Hegel, in terms of knowledge and will, humanity is dead in the Middle Ages, lacking spirituality. However, more or less even the Middle Ages is a necessary moment or stage in the violent progress of Spirit towards its self-consciousness. Functioning as the servant of faith and theology, philosophy could have survived in the limited hands during the long, dark night of the Middle Ages. It is also true that although Hegel’s judgement concerning this period is generally negative, he seems sympathetic to those who are close to him in the Middle Ages against the subjectivist tendencies in philosophy and theology of his own time and against the inclinations insisting on the antagonistic opposition between philosophy and religion. This essay aims at clarifying Hegel’s considerations about the medieval philosophy on which there is almost as little interpretation as it is about to be ignored.