‘VAROLUŞ’ VE ‘ÖZ’ ARASINDA: SARTRE’IN YERYÜZÜNÜN LANETLİLERİ ‘ÖNSÖZ’ÜNE YÖNELİK ELEŞTİREL BİR İNCELEME

BETWEEN ‘EXISTENCE’ AND ‘ESSENCE’: A CRITICAL STUDY ON SARTRE’S PREFACE TO THE WRETCHED OF THE EARTH

Özet

Bu çalışma, Jean-Paul Sartre’ın, Frantz Fanon’un Yeryüzünün Lanetlileri (Les damnés de la terre) çalışmasının 1961 tarihli baskısına yazdığı “Önsöz”ün eleştirel bir incelemesini amaçlamaktadır. İlk olarak Sartre’ın Varoluşçuluk üzerine ileri sürdüğü tezler; ikincil olarak ise politik konumu açısından inceleyeceğimiz “Önsöz”ün Sartre düşüncesi ile uyuşmazlık gösteren noktaların izini sürmeye çalışacağız. Sartre düşüncesinin temel tezi olan “Varoluş özden önce gelir”in, Sartre’ın Cezayir bağımsızlık savaşını yorumlama girişiminde ‘Avrupalılık’ gibi bir ‘öz’e geri döndüğünü düşünmekteyiz. Sartre düşüncesi açısından ‘paradoks’ olarak ifade edilebilecek bu durumun nedenini Fanon’un amaçladığı “yeni bir hümanizma” ile Sartre’ın hümanizma anlayışının işaret ettiği ‘insan’ın farklı olup olmadığı noktasında arayacağız. Avrupa’nın ‘başkası’ olan yerlilerin varoluş mücadelesinin Avrupa’nın varoluşu ile karşı karşıya geldiği durumda Sartre’ın ‘hümanizma’ iddiasının nasıl sınandığını ve bunun Varoluşçuluk açısından sonuçlarını irdelemeye çalışacağız. Bununla birlikte çalışma süresince takip edeceğimiz izlekte Sartre ve Fanon metinlerini karşılaştırmalı okuyarak, ‘varoluş’ ve ‘öz’ probleminin ‘Avrupalı’ ile ‘yerli’ çatışmasındaki konumlanma mücadelesinin bir tezahürü olarak değerlendireceğiz. Çünkü iki düşünürün metinleri arasındaki uyuşmazlığın temel nedeninin II. Dünya Savaşı sonrasında hızla yükselen sömürgesizleştirme mücadeleleri ile kurdukları ilişki ve bu mücadelelerin sonuçlarını tasarlama tarzları ile ilgili olduğunu düşünmekteyiz.

Abstract

This work aims at a critical analysis of the preface written by Jean-Paul Sartre to the 1961 edition of Frantz Fanon’s The Wretched of the Earth. An attempt will be made to trace the points of discrepancy between the thought of Sartre and the preface which will be analysed firstly, from the perspective of the proposed axioms regarding existentialism and secondly, regarding its political position. It could be concluded that the basic thesis of Sartre’s thought, “existence precedes essence”, in his attempt to comment on the independence struggle of Algeria returns to some kind of the essence of ‘Europeanness’. If we were to look for the reason of this paradox in Sartre’s thought, we shall inquire whether “the new humanism” aimed by Fanon is different than the ‘person’ implied in Sartre’s understanding of humanism. We will attempt to examine how the claim of Sartre’s humanism is tested in the situation where the existence of Europe (in Africa/ Algeria) is confronted with the existential struggle of natives deemed by it as ‘others’. Throughout this work, we will evaluate the problems of ‘existence’ and ‘essence’ as the manifestations of the positioning struggle inherent in the conflict between the ‘European’ and ‘native’ in the comparative readings of texts of Sartre and Fanon. We could assume that the incompatibility between the writings of two thinkers is connected to their relations to decolonisation struggles gaining speed after the World War II and the way they contemplate the results of these struggles.