BİR ‘OLUMLAMA’ FELSEFESİ OLARAK DELEUZE’ÜN NIETZSCHE OKUMASI

Özet

Bu çalışmada Gilles Deleuze’ün Felix Guattari’yle iş birliğinden önce kaleme aldığı eserlere damgasını vuran Nietzsche okumasının anahtar kavramlarına odaklanılmakta ve Deleuze’ün Nietzsche alımlaması ile kendi fark felsefesi arasındaki ilişki açığa çıkartılmaktadır. Deleuze’ün okumasında öne çıkan temalar: Platonculuğun ters yüz edilmesi ve anti-felsefeye çağrı; nihilizmin aşamaları ve ahlaki değerlerin soybilimsel çözümlemesi; güç-istenci ve bedenin bir kuvvetler çokluğu olarak yeniden kavranması ve eleyici bir ilke olan ebedi dönüşün ‘kendinde-fark’ı olumlaması şeklinde sıralanabilir. Bu konuların kesiştiği nokta Nietzsche’nin rasyonalizm karşıtlığıdır. Nietzsche, erken dönem metinlerinden Tragedyanın Doğuşu’nda, ‘Platonik İdea’nın ölü hakikatinin karşısına, kendini daima şeylerin oluşu vasıtasıyla yani görünüşün görünüşünde duyumsanabilir kılan varoluşun ‘ilksel birliğini’ koyar. Deleuze’e göre Nietzsche’nin felsefesi, yaşamın olumlanmasına yönelik antiPlatoncu bir başkaldırı niteliği taşır; çünkü o, “güç-istenci” ve “ebedi-dönüş” kavramları aracılığıyla görünüş dünyasına içkin dinamik ve yaşamsal ilkeleri, geleneksel felsefenin özne, özdeşlik ve temsil gibi kurgularına karşı savunur. Bu açıdan Deleuze, Nietzsche’nin güç istenci düşüncesini, bedeni ve dünyayı kuvvetlerin karşılıklı ilişkileri bağlamında yeniden yorumlamamıza olanak veren bir yaklaşım olarak değerlendirir. Ebedi dönüş öğretisi ise, bir yandan varoluşa içkin yazgıyı olumlayan, diğer yandan nihilist değerleri eleyen kozmolojik dönüşün şiirsel bir yorumudur.

Abstract

This study focuses on the key concepts of Gilles Deleuze’s Nietzschereading; which left its mark on the works prior to his collaboration with Felix Guattari; and clarifies the relation between Deleuze’s reception of Nietzsche and his philosophy of difference. The significant themes of Deleuze’s reading include the overturning of Platonism and the call for a non-philosophy; the phases of nihilism and the devaluation of moral values through the method genealogy; ‘will-to-power’ and the re-conception of the body as a multiplicity of forces; and the affirmation of ‘difference-in-itself’ through eternal return as an elective principle. The common aspect of these topics is Nietzsche’s anti-rationalism. In one of his early texts, The Birth of Tragedy, Nietzsche opposes the dead truth of the ‘Platonic Idea’ to the ‘primordial unity’ of existence, which always makes itself perceptible through the becoming of things, that is, in the semblance of semblance. According to Deleuze, Nietzsche’s life-affirming philosophy is a revolt against Platonism. Through the concepts of “will-to-power” and “eternal return”, he defends the dynamic and vital principles of the world of appearances against the subject, identity, representation and so forth all of which are artifacts of traditional philosophy. In this sense, Deleuze evaluates the idea of will-to-power as an approach that allows us to reinterpret the body (and the world) in the context of the interrelations of forces. The doctrine of eternal return, on the other hand, is a poetic depiction of the cosmological return, which simultaneously affirms the inherent destiny of existence and eliminates nihilistic values.