SAHİCİ VAROLUŞ VE ÜST-İNSAN: BİR HEIDEGGER VE NIETZSCHE KARŞILAŞTIRMASI

Özet

Martin Heidegger ve Friedrich Nietzsche’nin insan varlığına dair anlayışları arasındaki benzer noktaların incelendiği bu makale, bu noktaların rastlantısal bir benzerlikten kaynaklanmadığını ve iki düşünürün felsefesindeki yapısal bir ortaklığa olduğu kadar, Nietzsche felsefesinin Heidegger’in erken dönemi üzerindeki açık felsefi etkisine işaret ettiğini öne sürmektedir. Makalenin birinci bölümünde, Heidegger’in varlığın anlamına ilişkin soruyu sorabilecek biricik varolan olarak gördüğü Dasein’ın varoluşu, hem sahicilik (Eigentlichkeit) hem de sahici olmayış (Uneigentlichkeit) olanağı bakımından ele alınmıştır. Dasein, sahici olmadığında ‘kendiliğini’ yitirerek herkes (das Man) gibi ortalama bir varoluşa sahip olur. Bu durumda, kamunun genel-geçer sosyal, ahlaki, kültürel normları tarafından belirlenir. Makalenin ikinci bölümünde Nietzsche’nin insan anlayışı gündeme getirilerek onun ‘sürü insanı’, ‘özgür insan’, ‘trajik insan’ ve ‘üst-insan’ kavramları ele alınmaktadır: Makalenin de gösterdiği gibi, yalnızca Nietzsche’nin ‘sürü insanı’ ile Heidegger’in sahici olmayan Dasein’ı anlamına gelen das Man’ı arasında değil, ‘üst-insan’ ve sahici olan Dasein kavram çiftleri arasında da tesadüf sayılamayacak bir yapısal ortaklık bulunmaktadır. Bununla birlikte, Nietzsche’nin ‘özgür insan’ı ise Heidegger’in sahici Dasein’ı ve sahici olmayan das Man’ı arasındaki geçişkenliği işaret eden bir köprü kavram gibi yorumlanmaya açıktır. Bu ortak unsurlar bağlamında, Nietzsche felsefesinin Heidegger felsefesine olan etkisi, her iki filozofun da, ‘özgürlük’, ‘belirlenim’, ‘otonomi/kendilik’ gibi temaları benzer kavramsal şemalarla benzer biçimde sorunsallaştırmış olmaları üzerinden görünür hale gelmektedir.

Abstract

This paper, in which the common aspects of Martin Heidegger’s and Friedrich Nietzsche’s conceptions of human being are investigated, claims these aspects to have arisen not due to an accidental similarity, but that they point to a structural commonness between their philosophies as well as the explicit effect of Nietzsche’s philosophy on Heidegger’s earlier thought. In the first part of the paper, ‘Dasein’, which Heidegger sees as the unique and only being that has an understanding of Being, is problematized in terms of its possibilities of being ‘authentic’ as well as ‘inauthentic’ In its inauthentic mode, Dasein loses its self-ness and turns out to be a member of “the they” (das Man), which is the average, standard existence of everydayness. In this case, it is determined by the overall social, moral, cultural, etc. norms. In the second part of the paper, Nietzsche’s conception of human being is investigated in the light of four concepts; ‘the herd’, ‘the free-man’, ‘the tragic-man’ and ‘the over-man’. As the paper also shows, there is a structural commonness not only between the concept pair of Nietzsche’s ‘herd’ and Heidegger’s ‘das Man’, but also between that of ‘the over-man’ and ‘the authentic Dasein’, which cannot be seen as an accidental coincidence. Within this, Nietzsche’s ‘free man’ can be interpreted as a transitory, bridge concept between Heidegger’s ‘authentic Dasein’ and his ‘inauthentic Dasein’. In the context of these common aspects, the effect of Nietzsche’s philosophy on that of Heidegger’s becomes visible due to their similar ways of problematization of themes like ‘freedom’, ‘determination’, ‘autonomy’, ‘self-ness’ using very similar conceptual schemes.