Dergiler / Felsefe Dünyası / 2021 / Cilt: 1 - Sayı: 73
TANZİMAT DÖNEMİNDE MODERN DÜŞÜNCENİN KENDİSİNİ GÖSTERME BİÇİMİ
- Dergi
- Felsefe Dünyası
- Sayfa
- 188–207
- DOI
- —
Özet
Avrupa’da 17. Yüzyılda kuramsal bir çerçeve kazanan modern düşünce’nin en önemli özelliği aklın doğru yöntemle hakikati bulabileceği iddiasıdır. Bu yaklaşım Aydınlanma düşüncesinde filozoflar tarafından bütün yaşam alanlarının temel ilkesi olarak değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra olgusallık ve bilimsel veriler ile varlığı, yaşamı anlama ve yorumlama çabası 18. yüzyılda paradigma haline gelmiştir. Aynı dönemlerde Osmanlı düşüncesi ise İslami referansların ve Platon-Aristoteles felsefesinin varlık, bilgi ahlak anlayışlarının etkisi altındadır. Fakat askeri, siyasi alanlarda yapılan yenileşmelerle birlikte modern düşüncenin ilkelerinin Osmanlı düşüncesinde izleri görülmeye başlanmıştır. Tanzimat ile birlikte ise modern düşünceye ait olan akılcılık düşünürler tarafından benimsenmiş bu ilke içerisinde bulundukları kültürel çevre ve İslam-Osmanlı epistemolojisi etkisi ile yorumlanarak siyaset, eğitim, hukuk alanına yansıtılmıştır. Dolayısıyla modern düşünceyi konumlandıran, anlamlandıran çerçevesini belirleyen İslam-Osmanlı epistemolojisidir. Tanzimat düşünürleri modern düşüncenin ilkelerini alımlarken ideolojik bir perspektifle değil pratik yaklaşım sergilemişlerdir. Bu çalışmada Tanzimat elitinin içerisinde bulunduğu ontolojik-epistemolojik zemini dikkate alarak modern düşünceye ait özellikleri nasıl yorumladığı gösterilmeye çalışılacaktır.
Abstract
The most important feature of modern thought, which gained a theoretical framework in Europe in the 17th century, is the claim that the reason can find the truth with the right method. This approach has been evaluated by philosophers as the basic principle of all livingspaces in Enlightenment thought. Also factualness and scientific data became a paradigm to understand and interpret existence and life in the 18th century. In the same period, Ottoman thought was under the influence of Islamic references and the understanding of existence, knowledge and morality of Plato-Aristotle philosophy. However, with the innovations in military and political fields, the traces of the principles of modern thought in Ottoman thought began to be seen. With the Tanzimat, rationalism that belongs to modern thought was adopted by thinkers, and this principle has been reflected in the field of politics, education and law by interpreting it with the influence of the cultural environment they are in and the Islamic-Ottoman epistemology. Thus, it is the Islamic-Ottoman epistemology that position, determinesits framework, and makes sense of modern thought. Thinkers of Tanzimat took a practical approach rather than an ideological perspective in their acquisition of the principles of modern thought. In this study, it will be tried to show how the Tanzimat elite interprets the features of modern thought by taking in to account the ontological-epistemological ground in which it is located.