İSPANYOL DİPLOMATİK RAPORLARINDA ERMENİ SORUNU ALGISI (1914-1922))

(THE PERCEPTION OF ARMENIAN QUESTION IN THE SPANISH DIPLOMATIC REPORTS ) (1914-1922))

Özet

Ermeni Sorunu, tarih yazıcılığı içinde yerli ve yabancı birçok akademikçalışmaya konu olagelmiştir. Bu tür çalışmalarda kullanılan birincilkaynaklar, çoğunlukla, Ermeni Sorunu'nun uluslararası bir mesele halinegeldiği Ayastefanos ve Berlin Antlaşmaları'nın tarafları olan başta Rusyave Osmanlı olmak üzere İngiltere, Fransa vb. devletlerin arşivlerine aittir.Dolayısıyla belgelerin ve çalışmaların bakış açısı; söz konusu devletlerinOsmanlı toprakları üzerindeki politikalarına ve I. Dünya Savaşı'ndaOsmanlı Devleti ile muhasımlık-müttefiklik bağıntısına göre farklılıkgöstermektedir. Öte yandan, bu bağıntı dışında kalan devletlerin arşivlerinedayanan konuyla ilgili çalışmaların sayısı ise oldukça azdır. Çalışmamızkonuyu; I. Dünya Savaşı sırasında tarafsız bir devlet olan, bu sayedeOsmanlı Devleti topraklarında diplomatik teşkilatını koruyan İspanya'nın1914-1922 yıllarına ait diplomatik raporları ışığında ele almaktadır. Ziraİspanya, Ermeni Sorunu'nun ortaya çıkışında herhangi bir rol oynamadığıgibi; mesele, Osmanlı Devleti'yle ikili ilişkilerinde de doğrudan bir etkenoluşturmamıştır. Bu şekilde; günümüzde soykırım iddialarına sebebiyetveren bu yıllarda yaşanan gelişmelerin, konuyla doğrudan doğruya ilgisi yada çıkarı bulunmayan bir devletin diplomatik temsilcileri tarafından nasılalgılandığının ortaya konması hedeflenmektedir. I. Dünya Savaşı'ndan MilliMücadele yıllarına uzanan süreçte, Ermeni Sorunu'ndaki Türk devletidarecilerinin, Ermeni tebaanın ve Büyük Devletlerin rolüne dair İspanyolalgısının geçirdiği değişime dikkat çekilmesi hedeflenmektedir. İspanyoldiplomasisi nazarında Ermeni Sorunu'nun ortaya çıkışında ve özellikle1915 yılı Tehcir Kanunu'nun uygulanışı sırasında yaşanan olaylarınsorumluluğunun; Osmanlı Devleti'nden Büyük Devletlere; BüyükDevletler'den Osmanlı Ermeni tebaasına kayışındaki sebepler ortayakoyulmaya çalışılmaktadır. İspanya Dışişleri Bakanlığı Arşivi'nden edinilendiplomatik raporların kaynaklık ettiği çalışmada; Ermeni Sorunu'nuntarihsel bir olgudan, siyasi bir olguya dönüşmesinde etken olan tarihsel kırılmanoktalarının ortaya konması hedeflenmektedir

Abstract

Armenian Question has been focus of many national and foreignacademic studies in the field of history. The primary sources used in suchstudies, generally belong to the archives of the states like Russia, Ottoman,Britain, and France which had been the parties of the Treaties of San Stefanoand Berlin, where Armenian Question has become an international issue. Thus,the scope of the documents and the studies based on them differs according tothose states’ policies toward the Ottoman territories and to their relation withthe Ottoman Empire in the World War I, as an enemy or ally. On the otherhand, the studies, based on the archives of the states out of this circle, are lowin number. This paper studies Armenian Question in the light of the diplomaticreports of 1914-1922 of Spain, which was a neutral state during World War Iand thereby preserved its diplomatic corps in the Ottoman territory. Moreover,neither Spain had any role in the emergence of the Armenian Question, northe issue had created a direct effect on bilateral relations with the Empire.Therefore, with this study, it is aimed to present the perception of a neutral andimpartial state about the events and developments of the mentioned years,which have led to so-called genocide allegations today. It is also aimed todemonstrate the change in the Spanish perception about the roles of the Turkishauthorities, the Armenians and the Great Powers in a period from the WordWar to the era of National Independence, as well as about the responsible partyof the events of 1915. In the study based on the diplomatic reports obtainedfrom the Spanish Ministry of Foreign Affairs, it is expected to determine theturning points of Armenian Question, which led to a historical phenomenonturning into a political issue