Türkçede Zarf-Fiillerin Görünüş Değerleri

Özet

Bu makale, Türkçede zarf-fiillerin görünüş değerlerini eşzamanlı bakış açısıyla ele alan betimsel bir çalışmadır. Zarf-fiiller, müstakil eklerce (-(y)Xp gibi) ya da birleşik biçimlerce (-(X)rken -DXğX için gibi) bir üst yapıya/cümleye altasıralı olarak bağlanan ve genelde belirteç işlevinde kullanılan yapılar olarak tarif edilmektedir. Sözdizimsel açıdan bağımlı olan bu yapıların zamansal işlevleri, tıpkı temel cümlelerde olduğu gibi, hep öne çıkarılmakta, ancak onların görünüş değerlerinden pek söz edilmemektedir. Dilbilgisel bir kategori olarak görünüş, olayların belli bir noktadan hareketle gözlemlenmesine imkan veren öznel bakış açılarını ifade eden bir kavramdır. İşte biz bu çalışmada, Johanson’un görünüş modelini temel alarak zarf-fiillerin görünüş değerlerini bir bütünsellik içinde betimlemek istedik. Türkçeden hareketle geliştirilen bu görünüş modeline göre, Türkçede üç değişik bakış açısı vardır: a) olayı iki sınırı arasında gösteren intraterminal bakış açısı, b) olayı kritik sınır aşıldıktan sonraki safhada yansıtan postterminal bakış açısı ve c) olayı kritik sınırı ulaşıldığında yakalayan adterminal bakış açısı. Bu çalışma, görünüş değerlerinin sadece bitimli cümleler bağlamında değil, aynı zamanda zarf-fiil cümlelerinde de söz konusu olabildiğini göstermektedir

Abstract

This article is a descriptive study which handles the aspect values of converbs in Turkish with simultaneous perspective. Converbs are described as structures which are connected to a upper structure/ sentence subordinately by independent affixes (such as -(y)Xp or combined forms (such as for -(X)rken -DXğXiçin) and generally used in adverbial function. Temporal functions of these structures which are dependent in syntactic terms are always highlighted like in prin cipal sentences but their aspect values are not quite mentioned. As a grammatical category, aspect is a concept which expresses the subjective perspectives of the events that enable their observation from a certain point forth. And we wanted to ground on Johanson’s aspect model and describe aspect values within a holism in this study. Based on this aspect model which is developed from Turkish, there are three different perspectives in Turkish: a) intraterminal per spective which shows the event between its two limits, b) postterminal perspective which reflects the event in the phase after surpassing the critical limit and c) adterminal perspective which seizes the event when reached to its critical limit. This study shows that aspect values can be in question not only in the context of finite sentences but also in converbial clauses

Anahtar kelimeler: Türkçe, zarf-fiil, zarf-fiil cümleleri, görünüş, zarffiillerde görünüş