Bir Kanon Başlatıcısı Olarak Yeni Lisan Hareketi

Özet

Bir milletin hikâyesini konu alan her türlü edebî anlatının toplamı ola rak tanımlanabilecek millî edebiyat kanonu, hem millî kimliği temsil eder hem de halka milliyetçiliğin değerlerini aşılayarak söz konusu kimliğin üretilmesini sağlar. Toplumların çözülüş zamanlarında ortaya çıkarak bazı ölçütler etrafında eser verilmesi gerektiğini ortaya koyan edebiyat kanonu, tarihî olayları ve kişilikleri, toplumların ortaya çıkış hikâyelerini yine topluma ait bir dille şimdiye taşıyarak, geçmişin gü cüyle geleceği inşa etmeye çalışır. Benzer bir sosyal ve siyasî zeminde filizlenen Yeni Lisan hareketi men suplarının sade bir dil, hece vezni ve millî içerikle yazdıkları edebî eser lerin, Türklüğün doğuş hikâyelerini, Türk tarihini yücelten olay ve ki şileri anımsatarak yeni belleklere taşıması, uyandırılmak istenen millî kimlik aracılığıyla toplumun sürekliliğini sağlamaya yöneliktir. Yeni Lisan hareketinin, 1911’de başlayan etkisini 1930’ların sonuna kadar sürdürmüş olması – ve söz konusu ölçütlere uymayan sanatçıların da bu etki çemberine girmeleri – hareketin edebiyatımızda çok güçlü ve uzun bir kanon başlattığının en büyük kanıtıdır. Kanon’un bu özelliği açısından da bakıldığında, Yeni Lisan hareketinin oluşturduğu kanonik sürecin ve yapının kapsam genişliği çok daha net görülebilmektedir.

Abstract

National literary canon is an aggragate of the varying kinds of literary work about a nation’s story and as such it not only represent a nation’s identity, but also helps produce such an identity by instilling such na tional values in the public. The Literary Canon manifests itself during times of dissolution, pre scribing the criteria for literary works, and it tries to build a future with the power of the past by conveying stories about that society’s origin, events of historic significance, and about its important people. The New Language Movement was founded in such social and polit ical conditions. Their literary works, themed around nationalist ideas about origins of Turks and exalting imagery of the history of Turkey and its important people were composed in plain language with a simple rhyme structure and they were aimed at maintaining the society’s con tinuity via a national identity they wanted to instigate. The strongest evidence for the contention that this movement had started a very strong and long canon in Turkish literature is the fact that its influence lasted well until the end of 1930’s, influencing other artists who do not fit the criteria of the movement per se. In light of these qualities of canon, one can clearly see the breadth of the content of this canonic process and structure the New Language movement produced.

Anahtar kelimeler: Kanon, Yeni Lisan hareketi, kimlik, ulus inşası, millî edebiyat