Ağır metallerin endokrin organlarda birikimi ve hormonlar üzerindeki etkileri

Özet

Ağır metal terimi kimyada ve tıpta sıklıkla kullanılmakla birlikte üzerinde anlaşılmış açık ve net bir tanımlaması bulunmamaktadır. Bununla birlikte insan ve çevre sağlığı için zararlı olabilecek metal ve yarı metaller genellikle ağır metaller olarak gruplandırılmaktadır. Bazı ağır metaller belirli miktarlarda alındığında vücut için yararlı olsalar da çoğunlukla insanlar için gerekli değildirler ve fazla miktarda alındıklarında başta santral ve periferik sinir sistemi, gastrointestinal ve hematopoietik sistem olmak üzere birçok sistemi olumsuz etkileyebilirler. Günümüzde pillerden tekstil sanayine, otomotiv sektöründen boyalara kadar birçok endüstriyel uygulamada ağır metaller kullanılmakta ve bu yolla günlük hayatımıza girmektedir. Ayrıca çevresel kontaminasyon ve mesleksel maruziyet yoluyla da ağır metal toksisitesi meydana gelebilir. Ağır metal toksisitesi mental konfüzyon, kas ve eklem ağrıları, baş ağrısı, kısa süreli hafıza kaybı, mide barsak problemleri, görme problemleri, kronik yorgunluk gibi nonspesifik semptomlara yol açtığından tanı koymak çoğunlukla zordur. Tanıda kan ve idrar testleri ile saç ve doku analizleri kullanılabilir. Ağır metallerin en sık biriktiği organlar karaciğer ve böbrekler olduğundan literatürdeki çalışmalarda çoğunlukla bu organlardaki ağır metal miktarları belirlenmiştir. Endokrin hormonların üretim, salınım, bağlanma, taşınma, aktivite, yıkım ve vücuttan atılımları üzerine etki ederek sağlık sorunlarına neden olan dışarıdan alınan madde veya madde karışımlarına endokrin bozucular denmektedir. Ağır metaller endokrin bozucu kimyasallar arasında sayılmaktadır. Bu derlemede en fazla bilinen ve karşılaşılan ağır metallerden cadmium, civa, kurşun, manganez, arsenik ve çinkonun endokrin organlarda birikimi ve hormonlar üzerindeki etkileri araştırılmıştır.

Abstract

Although the term heavy metal is widely used in chemistry and medicine, there is not a clear and precise definition for this term. Metals or semimetals that may be harmful for human health and environment are usually classified as heavy metals. Some heavy metals might be benefical for the human body at certain dosages, however most heavy metals are not necessary for human organism and may have negative effects on different systems particulary on central and peripheral nervous system, gastrointestinal system and hematopoietic system. At the present day, we are frequently exposed to heavy metals in our daily lives since they are used in a wide range of industrial applications such as batteries, textile industry, automobile industry and dyes. In addition, environmental contamination and occupational exposure can cause heavy metal toxication. Because nonspecific symptoms like mental confusion, muscle and joint pain, headache, short term memory loss, gastrointestinal upset, vision problems, chronic fatigue are observed, the diagnosis is usually difficult. Blood and urine tests and hair and tissue analysis may be helpful to diagnose heavy metal toxicity. Heavy metals are most commonly accumulated in liver and kidneys. Thus, studies in the literature generally determine amount of heavy metals in these organs. Endocrine disrupters are exogenous elements or mixture of elements that interfere with production, secretion, binding, transportation, activity, metabolism or excretion of endocrine hormones. Heavy metals are known as endocrine disrupting chemicals. Here, we reviewed endocrine organ accumulation and hormonal effects of most commonly known and exposed heavy metals such as cadmium, mercury, lead, manganese, arsenic and zinc.