Gümüşçay ve Çürüksu Çayları'nın denizli sınırları içinde Büyük Menderes Nehri'ne verdiği kirlilik yüklerinin saptanması

Water pollution loads of River Büyük Menderes carried by Gumuscay and Curuksu within borders of Denizli

Özet

Bu çalışmada, Gümüşçay, Çürüksu ve Büyük Menderes Nehrinin Denizli sınırları içerisinde su kalitesi ve taşıdığı kirlilik yükleri belirlenmeye çalışılmıştır. Ölçümler aylık dönemler halinde bir yıl süre ile yapılmıştır. Ölçülen parametrelere, SPSS 15.00 yazılımı yardımıyla Faktör Analizi testi uygulanarak, neden-sonuç ilişkileri irdelenmiştir. Ölçüm noktalarından alınan su numunelerinin sıcaklık, pH, iletkenlik, tuzluluk, toplam çözünmüş katı madde, çözünmüş oksijen ihtiyacı, kimyasal ve biyolojik oksijen ihtiyacı değerleri Su Kirliliği ve Kontrolü Yönetmeliğine göre irdelenmiştir. Buna göre; Gümüşçay ve Çürüksu organik madde konsantrasyonu bakımından IV. sınıf, Büyük Menderes Nehri (Sarayköy Köprüsünde) ise III. sınıf su kalitesinde olduğu belirlenmiştir. Çürüksu ve Büyük Menderesin (Sarayköy Köprüsünde) toplam çözünmüş katı madde yönünden II. sınıf su kalitesinde olduğu anlaşılmıştır. Hesaplamalar neticesinde, Gümüşçayın Çürüksuya verdiği tuzluluk oranı yaklaşık %16, Çürüksunun, Büyük Menderes Nehrine verdiği oran ise yaklaşık %70 olarak bulunmuştur. Sarayköy Köprüsünde Büyük Menderes Nehri toplam çözünmüş madde miktarının yaklaşık % 70i Çürüksudan kaynaklanmaktadır. Çürüksunun Büyük Menderese karışmadan önceki debisinin karıştıktan sonraki debisine oranı (Sarayköy Köprüsünde) yaklaşık %57 olmasına rağmen, organik madde yükü oranı %75 bulunmuştur. Gelecekte Büyük Menderes Nehrinin su kalitesine ilişkin yapılacak strateji geliştirme çalışmalarına Çürüksu Çayı su kalitesinin iyileştirilmesi ile başlanmasının yerinde olacağı düşünülmektedir

Abstract

It is aimed to determine the water quality and pollution parameters which are carried by Gümüşçay and Çürüksu Creek s to River Büyük Menderes (RBM). Cause and effect relations of measured parameters are investigated by SPSS 15.00 statistical software Factor Analyze approach. Temperature, pH, conductivity, salinity, total dissolved solid material, dissolved oxygen demand, chemical and biological oxygen demand values of water samples which are taken from designated measurement stations, are investigated in the light of Water Pollution and Management Regulation. Water samples taken from 6 different location of RBM, Çürüksu and Gümüşçay, are measured monthly throughout whole year. It is obtained that Gümüşçay and Çürüksu is $4^{th}$, RBM (about Sarayköy Bridge) is $3^{th}$ class of water quality according to the organic matter concentration values. Total dissolved solid material vales of water samples shows that Çürüksu and RBM (about Sarayköy Bridge) is 2nd class of water quality. According to the results, 16 % salinity ratio of Çürüksu is due to Gümüşçay and approximately 70 % salinity ratio of RBM is due to waters mix from Çürüksu. Also 70 % of total dissolved material in RBM about Sarayköy is due to Çürüksu. The rate between flow values of Çürüksu before mix with RBM and flow values of Çürüksu after mix with RBM is approximately 57 %, although the rate of organic matter load value is 75 %. It is underlined that, the strategy development studies that will be done to rehabilitate the water quality of RBM could be start with the rehabilitation of water quality of Çürüksu.