İshak Hocası Ahmed Güzelhisârî'nin Vahdet-Nâme-i Âlem-Engîz mesnevîsi'nde yaratılış ve felekler

The creation and orbits in the Ishak Hocasi Ahmed’s Mathnawi Vahdat-Namah Alam-Engiz

Özet

Kozmogoni ve astronomi asırlardır edebî eserlere konu olmuştur. Özellikle tevhîdler, na’tlar gibi dîni ve tasavvufî mesnevîlerde yaratılış ve feleklerle alakalı kavramlara yer verilmiş, her müellif kendi bilgi birikimine göre bu konuları eserinde dile getirmiştir. Aynı şekilde dîvan şairleri de felekler ve yaratılışla ilgili motifleri beyitlerine dâhil etmişler, benzetme yoluyla da olsa feleklerle ilgili terimleri sıkça kullanmışlardır. Türk-İslam Edebiyatı araştırmacılarının metin tahlili çalışmalarında başvurabilecekleri astronomiye ve feleklere dair bütün terminolojiyi hâvî derli toplu bir kaynağın olmayışı dikkatimizi celbetmiştir. Bundan dolayı bu makalenin sözkonusu alanda çalışanlar için faydalı olacağını düşündük. Çalışmamızda hem bir astronomi bilgini hem de yetenekli bir şair olan İshak Hocası’nın Vahdet-nâme mesnevîsinde yaratılış ve felekler konusunu nasıl ele aldığı anlatılacaktır.

Abstract

Cosmogony and astronomy topics have been concidered in the Turkish Islamic literary works for centuries. In particular, “creation” and “orbits / feleks” has already been mentioned in religious and mystic works such as Tawhid and Na’t genres. Many authors have addressed these issues upon to their knowledge and beliefs. Even Divan Poets have included “orbits” and “creation” motifs in their poems and they have frequently used these motifs by anology. We have realized that there is no comprehensive reference works releated to cosmogony and astronomy terminologies for researchers of Turkish Islamic literature. Therefore we thought that this paper would be usefull for those who studying in this field. In this research we will study how Ishak Hocasi took the creation and orbits issues in his Mathnawi as not only being an astronomer but also as a talented poet.