Abdurrahmân Câmî’nin “Kasîde-i Ferîde”sinin Tercüme ve Şerhi

Özet

XIX. asrın âlim ve Nakşî-Mevlevî sûfîlerinden İstanbullu Mehmed Tevfîk Efendi Abdurrahmân Câmî'nin birinci dîvânı olan Fâtihatü'ş-şebâb'dan 9 kasîdeyi ve "elif" kâfiyeli 10 gazeli şerhederek eserine Şerh-i Kasâid-i Câmî (Neş'e) adını vermiştir. Tevfîk Efendi'nin muhtemelen ömrü vefâ etmediği için şerhin devâmı gelmemiştir. Onun şerhettiği kasîdeler arasında bulunan ve dinî ahlâkî öğütler ihtivâ eden "lâmiyye" kasîdesini, yaklaşık yarım asır sonra Harputlu (Elazığ) âlim, müftü Mehmed Kemâleddin Efendi lafzı ve mânâsı bakımından çok beğendiği için "kasîde-i ferîde" olarak niteleyip tercüme etmiş ve Beyânü'l-Hak mecmûasında yayımlamıştır. Bu makalede evvelâ "kasîde-i ferîde" isimlendirmesi üzerinde durulmuş, ardından Tevfik Efendi ve Kemâleddin Efendi'nin hayatları kısaca anlatılmıştır. Makalenin ana kısmını üç Nakşî sûfiden Câmî'nin yazdığı, Tevfîk Efendi'nin şerh, Kemâleddin Efendi'nin ise derli toplu tercüme ettiği söz konusu kasîdenin aslı, tercümesi ve şerhiyle bir arada bugünkü harflere aktarılması oluşturmaktadır. Makalede ayrıca mütercim ve şârihin istifâde ettikleri kaynaklara ulaşılarak gerekli izâhlar yapılmış, Farsça ve Arapça cümleler tercüme edilerek dipnotlara yerleştirilmiş, böylece Osmanlı şerh edebiyâtının güzel bir numûnesi ilim ehlinin istifâdesine sunulmaya çalışılmıştır.

Abstract

Mehmed Tevfîk Efendi, prominent scholar of 19thcentury and Shayh of Nakşi-Mawlavi annotated 9 kasidahsfrom Fâtihatü’ş-şebâb, the first dîvan of AbdurrahmânCâmî and 10 gazels rhymed with “alef” and combinedthem in a book that he titled Şerh-i Kasâid-i Câmî (Neş’e).Tevfîk Efendi, could not complete his commentaryprobably because of his early death. Mehmed KemaleddinEfendi, a prominent scholar and mufti of Harput,translated one of the kasidas in this collection called thekasidah of “lâmiyye” which includes religious and ethicaladmonitions and published it in the journal of Beyânü’lHak.In this essay we latinize this kasidah together with itstranslation and commentary, annoted with necessaryinformation derived from the sources utilezed by both thecommentator and the translator; and thus introduce sucha beautiful example of the Ottoman literature ofcommentaries to the service of shcolarship