Türk İslam Edebiyatında Manzum Hicretnâmeler ve Mustafâ Fevzî b. Nu˘mân’ın “Hicret-i Habîb-i Rabbü’l- Âlemîn” Başlıklı Mesnevisi

In Verse Migrationbooks in Turkish Islamic Literature and Mesnevi Named “Hicret-i Habîb-i Rabbü’l-Âlemîn” of Mustafâ Fevzî b. Nu˘mân

Özet

Türk İslam edebiyatındaki dinî-edebî türlerin genellikle Hz. Muhammed üzerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Bu türlerden biri de manzum hicretnâmelerdir. Bu türdeki eserler, çoğunlukla Hz. Muhammed'in miladî 622 yılında Mekke'den Medîne'ye göçünü anlatan manzum metinlerdir. Türk İslam edebiyatındaki müstakil manzum hicretnâmelerin bilinen tek örneği Süleymân Nahîfî'ye aittir. Ancak, edebiyatımızın farklı dönemlerinde bu konuda yazılmış pek çok şiir ve manzume bulunmaktadır. Hatta, bazı klasik şairlerimiz divan ya da mesnevilerinin bir bölümünü bu olayı anlatmaya tahsis etmişlerdir. Bu çalışma giriş ve onu izleyen üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş kısmında hicret kavramının tanımı yapılmış ve Hz. Muhammed'in hicret olayı özetlenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde, hicret konusunun edebiyatımızın farklı dönemlerinde nasıl ele alındığından bahsedilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, manzum hicretnâmelerin müstakil veya bölüm hâlindeki örnekleri tanıtılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise türün önemli örneklerinde biri olan Hicret-i Habîb-i Rabbü'l-Âlemîn adlı mesnevinin tahlili ve metin neşrine yer verilmiştir. Bu çalışmayla edebiyat tarihi kaynaklarımızda adı geçen fakat bir bütün hâlinde daha önce değerlendirilmeyen manzum hicretnâmeler üzerinde durulmuş, çalışmanın dinîedebî türler hakkında mesai harcayan araştırmacılara ve Hz. Muhammed'in hicretini manzum olarak bir kez daha hatırlamak isteyen okuyuculara katkı sunması amaçlanmıştır

Abstract

It is seen that religious-literary genres in Turkish Islamicliterature, generally, are concentrated on Hz. Muhammed.One of these genres is the in verse migrationbooks.Mostly, this kind of works are verse texts describing theHz. Muhammad’s migration from Mecca to Medina in622. The only known example of detached in verse migrationbooksbelongs to Süleyman Nahîfî. However, there aremany poems written in this subject in different periods ofour literature. Even, some of our classical poets have allocatedthe a part of one’s own divan or mesnevi to tell thisevent.This study consists of introduction and three partsfollowing it. It the introduction of the study, the concept ofmigration has been defined and Hz. Muhammad’s emigrationhas been summarized. In the first part of the study, ithas been mentioned how the subject of emigration has beenused in different periods of our literature. In the secondpart of the study, the individual or departmental examplesof in verse migrationbooks have been introduced. The thirdpart of the study contains the analysis and text publicationof mesnevi named Hicret-i Habîb-i Rabbü’l-Âlemîn whichis the one of the most important examples of the genre.This study focuses on the in verse migrationbooks whichis mentioned in our literary history sources but which isnot evaluated before in a whole. The aim of the study is tocontribute to the researchers who spending hours on religious-literarygenres and to the readers who want toremember once again as a verse the migration of Hz.Muhammed.