Fazla Sayıda Yazma Nüshası Bulunan Hacimli Bir Eserin Nüsha Ailesinin ve Tenkitli Metninin Kurulması Hakkında Değerlendirmeler: Künhü’l-ahbâr Örneğ i

The Evaluations on The Establishment for The Copy Group and Text with The Criticism of A Bulky Work Which Has Got Many Manuscript Copies; The Sample of Künh el-Akhbar

Özet

El ile çoğaltılmış tarihi metinlerin aslına yakın bir suretteneşrine dayanan metin tenkidi, bilginin sonraki kuşaklara bo-zulmadan aktarılması bakımından oldukça önemlidir. Elyazması nüshaların ortak ve ayırıcı hatalarından hareketle soyağacını çıkartmaya dayanan stemmatoloji metin tenkidinitamamlayıcı bir bilimdir. Ülkemizde son dönemde metin tenkidive stemmatoloji ile ilgili kuramsal çalışmalar hız kazanmıştır.Her el yazması eserin kendine has özellikleri vardır. Muhtevasıhacimli bazı tarihî kitaplar fazla sayıda yazma nüsha ile günü-müze intikal etmiştir. Bu tür eserlerde muhteva malzemesi veyazma nüshalar çok sayıda olduğu için sadece metin tenkidi vestemmatolojinin verileriyle işin içinden çıkmak güçtür. Böylebir eser neşredecek bir nâşir metin tenkidi ve stemmatolojinintemel kabullerinin yanı sıra esere, yazarın yaşamına, yazarın veyüzyılın dil ve anlatım hususiyetlerine, eserin mensubu olduğuedebî dönemin ilkelerine ve tarihi bilgilere hâkim olmalıdır.Metin tenkidinin bilindik kaideleri doğrultusunda, 3-5 nüsha mukayesesiyle kuracağı bir metnin müellifin elinden çıkmışesere göre eksiklikler barındırabileceğini bilmelidir. GeliboluluMustafa Âlî’nin Künhü’l-ahbâr adlı genel tarih kitabı Türkedebiyatının fazla sayıda nüshası bulunan hacimli eserlerindenbiridir. Bu makalede Künhü’l-ahbâr örneği üzerinden fazlasayıda nüshası bulunan hacimli kitapların nüsha ailesini çıkart-ma hakkında değerlendirmeler yapılacak; bu tür eserlerin ten-kitli metnini kurmada müellife ait cümle, paragraf, manzumevb. unsurların metin dışı kalmasını önlemek maksadıyla yenibir yöntem teklif edilecektir.

Abstract

The criticism of the historical texts, which are tran- scripted by hand, on the base of their publishing that is close to their origin is very important in terms of transfering the information to the next generation without the deterioration. The stemmatology on the base of making a family tree from the point of the manuscript copies’ common and distinctive mistakes is a science which is the complement of text criticism. The speculative studies related to the text criticism and stemmatology accelerated in our country in the recent period. Each of the manuscript works has got the specific features. Some of the historical books that their content is bulky have been inherited with many manuscripts to today. As the material of content and manuscript copies in those works have the great numbers, it is very difficult to deal only with the data of text criticism and stemmatology. A publisher who will publish such a work should get the better of the work, life of the author, the language and wording features of the author and century, the literal period’s principles and historical information that the work is involved with the main recognitions of the text criticism and stemmatology. He/she should know that a text that he/she will compare it with its 3-5 copies will include the deficiencies than the work which is made by an editor in accordance with the text criticism’s well-known bases. The general history book with the name of Künh el-Akhbar of Mustafa Ali who is from Gelibolu is one of the bulky books with the numerous copies in Turkish literature. In this article, the evaluations will be made about making the copy group of the bulky books which have the numerous copies, through the sample of Künh el-akhbar; a new method will be offered in order to prevent that the factors such as the publisher’s sentence, paragraph, poem to make a text with the criticism of such works are kept out of the text.