‘Simya’ Kelimesinin Divan Şiirinde Kullanımları

Özet

Divan şiiri, kendisinden önceki Arap ve Fars şiir gelenek-lerini devralmış ve onların üzerine kendine has bir şiir inşaedebilmiştir. Bununla birlikte İslâm kültürü etrafındakurulmuş olan ortak kültür coğrafyası üç farklı dilin benzerbir zihniyet etrafında toplanmasını da beraberinde getir-miştir. Divan şiiri bu ortak kültürün -Fars şiir geleneğin-den daha fazla olmak üzere- zihniyet dünyasından faydalan-mış, dönemin ilmî anlayışlarını şiire taşımıştır.Okültik bilimler olarak da bilinen gizli ilimler, öncelikletasavvuf çevrelerinde ve Şia ehli arasında kabul görmüşburadan da toplumun diğer katmanlarına yayılmıştır. Builimler divan şiirinin birçok metninde gerek kavramlarıgerekse de uygulamaları ile kendine yer bulmuştur. Bu ilim-lerin ve kavramlarının doğru anlaşılamaması durumundaedebiyat metinlerinin çözümü de zorlaşmaktadır. Simya, sihir, kimya ve huruf ilimleri kardeş ilimlerdir.Bu dört Hermetik ilimden özellikle simya ve kimya kelime- lerinin güncel Türkçede birbirine karıştırıldığı görülmek- tedir. Bu durum divan şiiri metinlerinin anlaşılmasına da yansımaktadır.Simyanınbakırıaltınyapmauğraşındaolan bir ilim şeklinde anlaşılması metinlerde karşılığını bulma- maktadır. Makalede simya kelimesinin Arapça, Farsça ve Türkçe sözlüklerdeki durumu incelenmiş ve divan şiiri metinlerinde hangi anlamda kullanıldığı ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract

Ottoman poetry has inherited former Arabic and Per-sian poetry traditions and built a poetry on them specific to itself. Besides, the common cultural geography, which has been founded around Islam culture, has brought the collection of three different language around a similar mentality. Ottoman poetry has benefited from the mindset world of this common culture –a lot more than Persian poetrytradition–andtransferredthescientificintelligence of the period topoetry. Secretdisciplines,knownasocculticsciences,havebeenacceptedintheSufisocietyandamongtheShiamastersat first, and then, spread to the other layers of society. Those disciplineshasfoundaplaceforthemselvesinmanyofthe texts of Ottoman poetry with both their concepts and practices.Whenthosedisciplinesandtheirconceptscannot be understood correctly, this makes literary texts difficult toanalyze. Simya,magic/sorcery,alchemyandhuruf(letter(s))aresister sciences. It is seen that among these four Hermetic disciplinesespeciallythewords‘simya’and‘alchemy’are confused in modern Turkish. This situation reflects on the understanding of Ottoman poetry texts, as well. The idea of simya being a discipline that is in the pursuit of turning copper into gold does not find a place in the texts. In this paper, the context of the word ‘simya’ in Arabic, Persian and Turkish dictionaries is investigated, and it is tried to reveal that in what meanings it is used in Ottoman poetry texts.