Osmanlı Edebî Metinlerinden Hareketle, Tasavvuf Nazariyesinin Temelini Oluşturan Bir Hadisten Mitoslara Uzanan Bir Yolculuk: ‘Tanrı, İnsanı Kendi Sûretinde Yarattı

A Journey From The Hadith Referring to The Utterance “Allah Has Created Adam In The Image of His Own”, Which Constitutes The Basis of Islamic Sufism Theory, to Myths With Reference to Ottoman Literary Texts

Özet

Klasik Türk Şiirini besleyen kaynaklar söz konusu oldu-ğunda öncelikle Kur’an, hadis ve tefsir gibi İslami kaynak-lardan; ardından tasavvuf, peygamber ve evliyaları n hayat-ları etrafında oluşmuş hikâyeler ile Fars mitolojisi ve yerli malzemeden bahsedilir. Elbette tüm bu zikredilen kaynaklar klasik Türk şiirini derinden etkilemiş önemli kültürel un-surlar olup etkileri edebî metinlerde dolayımsız bir şekilde takip edilebilir.Tasavvufun kökenleri ve etkilendiği kaynaklar hakkında tartışmalar hâlen sürse de Osmanlı edebiyatı üzerinde ta-savvufun önemli bir etkisi vardır. Bu etki, sadece mistik bir duyuşu hayat tarzı hâline getirme çabasının coşkunluğunda ve bu hayat tarzını öğütleyen metinlerde değil, beşeri bir aşk ve sevgili anlayışını dile getirdiği açık olan metinlerde de estetik bir tavır olarak izlenebilir. Bu sebeple, tasavvufun Osmanlı edebiyatına etkisi, propagandacı bir anlayışla kaleme alınan tasavvufi metinlerle sınırlı görülmemelidir.

Abstract

When sources to breed classical Turkish poetry are considered, Islamic sources such as the Kor’an (Qur’an), hadiths and hermeneutic texts are the first to mention, which are followed by Sufism, the prophet Mohammad and the lives of the evliya (saints), Persian mythology and domestic materials. Undoubtedly, all of the above menti-oned sources are prominent cultural components that have deeply influenced classical Turkish poetry and their influences can directly be traced in literary texts.Islamic Sufism has a great influence on Ottoman literature although there have been arguments about the origins of Islamic Sufism and the inspiring sources. This influence can be traced not only in the texts which celebrate the joy of endeavours to make a mystical feeling a lifestyle and advise such a lifestyle, but also in those which human love and the beloved are explicitly mentioned from an aesthetical viewpoint. Therefore, the effect of Islamic