Sadi’nin Gülistan’ında Hayvan Teşbih ve Temsilleri

Özet

İnsan, var olduğundan beri eşyayı ve tabiatı anlayıpanlatma gayreti içerisinde olmuştur. Bunun için,bilinenlerden hareketle bilinmeyeni anlamlandırmaya veadlandırmaya çalışmıştır. İnsanoğlu gibi hayvanlar daçeşitli özellikler ve güdülerle yaratılmıştır. İnsan,yaratılışından beri hayvanlarla iç içedir. Onlardanözelliklerine göre istifade etmiş, bir kısmından da uzakdurmuştur. İnsan, binlerce yıldır birlikte olduğu buvarlıkların neredeyse bütün özelliklerini kavramıştır.Mitolojik pek çok anlatıda hayvanlara yer vermiştir. Yenivarlıkları ve eşyayı adlandırırken ya da tanımlarken onlarıhayvanlara teşbih ederek daha anlaşılır kılmıştır. Bu hayvanteşbihleri, zamanla gelişerek belagat unsuru hâlinegelmiştir. Fars edebiyatının XIII. yüzyıldaki meşhurmüelliflerinden olan Sadi-yi Şirazi de hayat tecrübelerininükteli şekilde anlattığı Gülistan adlı eserinde bu edebîsanatlardan sıkça yararlanmıştır. Sadi, hayvanlara dairteşhis ve teşbihe pek çok örnek vermiştir. Osmanlı Klasikdönem şairleri de hayvan teşbih ve temsilleriyle süslüsayısız şiir kaleme almıştır. Öyle ki hayvanların olaykahramanı olarak kullanıldığı müstakil eserler dahi kalemealınmıştır. Bu çalışma, söz konusu verilerin ışığında çeşitlimilletlerin mitolojik anlatılarında yer alan hayvanlara dairteşbih ve temsilleri ele almıştır. Gülistan’da geçenhayvanlar tasnif edilerek başlıklandırılmış ve buhayvanların edebiyatta değinilen özelliklerindenbahsedilmiştir. Ayrıca; birer mazmun olarak kullanılan buhayvanlar hakkında divan şiirinden örnekler verilmiştir.Ardından Sadi’nin Gülistan’daki örnekleri ele alınmıştır.

Abstract

Human beings have been trying to understand and explain things and nature since their existence. For this reason, he tried to make sense of the unknown and to name it by referring to the known. Like human beings, animals are created with various characteristics and motives. Human has been intertwined with animals since his creation; he has used them according to his characteristics, while he has shunned some of the animals. Man has grasped almost all the features of these beings he has been with for thousands of years. Many mythological narratives have featured animals. In naming or describing new beings and objects, he also made them more comprehensible by likening them to animals. These animal similitudes have evolved over time and become an element of eloquence. Sadi-yi Shirazi, one of the famous writers of Persian literature in the XIIIth century, frequently benefited from these literary arts in his work Gulistan, in which he narrated his life experiences in a witty way. Sadi has used numerous examples of analogy related to animals. Poets of the Ottoman Classical period also wrote numerous poems decorated with animal similitude and representations. Even works where animals are used as protoganists have been written. This study dealt with the description and representations of animals in the mythological narratives of various nations in the path shown by these data. The animals in Gulistan were classified and titled and the characteristics of these animals used in literature were mentioned. In addition, examples of these animals used as metaphorical statements are given from the Divan poetry. Later, Sadi's examples in Gulistan were discussed.