Abdülcelîl bin Yûsuf elAkhisarî’nin Arapça-Türkçe Manzum Sözlüğüne Yaptığı Şerh: Şerh-i Seb‘atü Ebhur

Commentary of Abdülcelîl bin Yûsuf el-Akhisarî to Own Arabic-Turkish Versified Dictionary: Şerh-i Seb‘atü Ebhur

Özet

Bu makalede şimdiye kadar yapılan manzum sözlükçalışmalarında adı pek geçmeyen Arapça-Türkçe manzumsözlük şerhi, Şerh-i Seb‘atü Ebhur’un tanıtımı yapılmıştır.Eser, daha önce Agâh Sırrı Levend (ö. 1978) ve Ahmed Ateş’in(ö. 1966) makalelerinde, Ali Şîr Nevâî’ye (ö. 1501) atfedilenaynı isimdeki başka bir Arapça sözlük vesilesiyle anılmıştır.Bazı kaynaklarda da bu sözlükle karıştırılmıştır. Abdülcelîl binYûsuf el-Akhisarî tarafından kaleme alınan eser, 1617 yılındatamamlanmıştır. Nuruosmaniye ve Yahya Tevfikkoleksiyonlarında iki nüshası mevcuttur. Abdülcelîl bin Yûsufel-Akhisarî, hayvanların künye ve lakaplarını ele alan birmanzum sözlük nazmetmiş ve ardından kendi sözlüğünü şerhetmiştir. Yedi aruz bahri kullandığı için yedi deniz anlamınagelen Seb‘atü Ebhur adını verdiği sözlüğü 240 beyittenoluşmaktadır. Şerhini darb-ı meseller, hayvanların kendilerinehas özellikleri, halk tıbbında kullanımları, yenilme vetüketilmelerine dair dinî hükümler; çeşitli hayvan hikâyeleri,rivayet ve kıssalar ile zenginleştirmiş ve bunların her birini ayrıbölümler halinde ele almıştır. Şerhini hazırlarken tefsir, hadis,fıkıh, lügat, tarih, tıp, dil ve edebiyat gibi farklı alanlardaki 202kaynak eserden faydalanmıştır. Tasnif ederek bu eserlerinlistesini mukaddimede vermiştir. Çalışmamıza konu olan Şerhi Seb‘atü Ebhur; müstakil bir konuyu ele alması, müellifitarafından şerh edilmesi, şerh esnasında yararlanılan başvurukaynaklarının her defasında titizlikle anılması gibi hususlarda diğer lügatlerden farklı özellikler taşımaktadır. Bu çalışmada daeserin ana hatlarıyla tanıtımı yapılmıştır.

Abstract

In this article, an Arabic-Turkish versified dictionary rarely mentioned in versified dictionary studies conducted so far, Şerh-i Seb‘atü Ebhur was introduced. The work was previously mentioned in the articles of Agâh Sırrı Levend (d. 1978) and Ahmed Ateş (d. 1966) on the occasion of another Arabic dictionary of the same name attributed to Ali Şîr Nevâî (d. 1501). In some sources, it has been confused with this dictionary. Written by Abdülcelîl bin Yûsuf el-Akhisarî, the work was completed in 1617. Two copies are available in the Nuruosmaniye and Yahya Tevfik collections. Abdülcelîl bin Yusuf el-Akhisarî wrote a versified dictionary dealing with the tags and nicknames of animals and then expounded his own dictionary. Named Seb‘atü Ebhur meaning seven seas because he used seven prosody meter, the versified dictionary consists of 240 couplets. He enriched his commentary with proverbs, specific characteristics of animals, their use in folk medicine, religious decrees on their consumption, various animal stories, narratives, and parables, and he dealt with each of them in separate sections. While preparing the exegesis, he benefited from 202 reference works from different fields such as tafsir, hadith, fiqh, linguistics, history, medicine, language and literature. He classified and presented the list of these works in the preface. The subject of our study Şerh-i Seb‘atü Ebhur has different characteristics from other versified dictionaries in terms of its handling a separate issue, the exegesis by the author, and the careful mention of the reference sources used in the exegesis. In this study, the main outline of the work was introduced.