Basîrî’nin Mensur Letâ’ifnâmesi

Özet

Klasik Türk edebiyatının mizah konulu eserleri; hezl, hiciv,ta’riz, şathiyyat, mutayebe, şaka, nükte, suhriyye, fıkra ve hikâye gibi çeşitli türler altında hem manzum hem de mensurolarak karşımıza çıkmaktadır. Bu türlerden biri de ince birnükteyi ihtiva ederek güldürme ve eğlendirmeyi esas alanlatifelerdir. Latifelerin bir araya getirildiği mecmualaraletâ’ifnâme adı verilmiştir. Konusunu genellikle çağının sosyalhayat koşullarından alan letâ’ifnâmeler, yazıldıkları dönemintoplumsal ve kültürel yaşantısını günümüze taşıyan önemlieserlerdir. Edebiyatımızda ilk örneklerine 15. yüzyıldanitibaren rastlanan bu eserler, özellikle 16. yüzyıldan itibarenyaygınlık kazanmıştır. Bu örneklerden biri de tezkirelerde ve biyografik kaynaklardanüktedan kişiliği ve latifelerinin çokluğu ile öne çıkan 16. yüzyılşairlerinden Basîrî’nin kaleme almış olduğu mensurLetâ’ifnâme’dir. Eserin şu an için bilinen tek nüshası KonyaKoyunoğlu Müzesi Kütüphanesi’nde 14665 arşiv numaralıMecmû‘a-i Fevâid’in 3b-13b yaprakları arasındabulunmaktadır. Sonunda yer alan temmet kaydına göre941/1534-35 tarihinde telif edilen eser, “Ez-Letâ’if-i MevlânâBasîrî” başlıklı kadılık taksiminin yapıldığı bölüm, “Ez-Letâ’if i Basîrî” başlıklı dertli bir beng tiryakisinin hikâyesininanlatıldığı Bengînâme’nin yer aldığı bölüm ve “Latife” başlıklı59 latifenin yer aldığı bölüm olmak üzere üç bölümdenmüteşekkildir.Bu çalışmada letâ’ifnâme türü hakkında özet mahiyetindebilgi verildikten sonra Basîrî’nin hayatı ve edebî kişiliğinedeğinilmiş; Letâ’ifnâme’si mizah ögeleri açısından tahliledildikten sonra eserin çeviri yazılı metnine yer verilmiştir

Abstract

The humorous works of classical Turkish literatureappears in both verse and prose under various genres suchas hezl, satire, ta’riz, şathiyyat, mutayebe, joke, wit,suhriyya, anecdote and story. One of these genres is thejokes that are based on humor and amuse by containing asubtle wit. The journals in which the jokes are broughttogether are called leta’ifname. Leta’ifnames, whichusually take their subject from the social life conditions oftheir age, are important works that carry the social andcultural life of the period in which they were written. Theseworks, the first examples of which can be found in ourliterature since the 15th century, have become widespreadespecially since the 16th century. One of these examples is the prose Leta’ifname writtenby Basiri, one of the 16th century poets who stands outwith his witty personality and the abundance of his jokesin biographies and biographical sources. The only knowncopy of the work is in the Konya Koyunoğlu MuseumLibrary, between leaves 3b-13b of Mecmu‘a-i Fevaid witharchive number 14665. According to the temmet record atthe end, the work, which was completed in 941/1534-35,consists of three sections; the section titled “Ez-Leta’if-iMevlana Basiri” in which the division of the kadi wasmade, and the section entitled “Ez-Leta’if-i Basiri”, inwhich the story of a troubled beng drinker is told in Bengi name and the section in which 59 jokes titled “Latife” takesplace.In this study, after giving brief information about theleta’ifname genre, Basiri’s life and literary personalitywere mentioned; after analyzing Leta’ifname in terms ofhumor elements, the translated text of the work is included.