Kitaplar ve Hazineler: III.Murad’ın Kütüphanesi İçinHazırlanmış Bazı MadalyonluEserler

Books and Treasures: Some Medallion-OrnamentedManuscripts Prepared for Murad III's Library

Özet

Bu makalede XVI. yüzyılın ikinci yarısında yirmi bir yıltahtta kalan, kitaplara ve tasvirli yazmalara olan merakı ilebilinen III. Murad’ın kütüphanesi için yazılmış madalyonlu(şemseli) on beş eser incelenmiştir. Manisa’da sancak beyi ikenkendisine birçok telif ve tercüme eser sunulan III. Murad, tahtageçtikten sonra telif ve tercüme eserlerin yanı sıra özellikleresimli yazmaların hazırlanmasını da teşvik etmiştir. Kendisineait resimli kitaplardan oluşan bir kitaplığı olduğu bilinensultana ithaf/takdim edilen madalyonlu yazmalarda ‘hizâne, bi resm, li-resm’ ifadeleri kullanılmıştır. Yazıda tespit edilen veiçerisinde madalyon olan eserler tarih, coğrafya, hadis, siyer,astroloji, ahlâk, tasavvuf, güzel sanatlar gibi birçok farklı alanaaittir. Sultanın kitaplığı için hazırlanmış/sipariş edilmiş sözkonusu eserlerin onu tasvirli iken beş tanesinde tasvir yoktur.Mehmed Suûdî’nin Metâli‘ü’s-Sa‘âde isimli eseri diğerlerindenfarklı olarak sultanın kızları Fatıma ve Ayşe Sultan içinhazırlanmıştır. Lâmiî Çelebi’ye ait İbretnâme dışındakieserlerin hepsi III. Murad döneminde telif ve tercüme edilmiştir.Seyyid Lokman, Muhyî-i Gülşenî, Mehmed Suûdî ve CenâbîMustafa’nın eserlerini sultana sunduktan sonra belli birmiktarda ihsan aldıkları bilinmektedir. Bu durum madalyonkavramının sadece kütüphane için değil himaye geleneği için dekullanıldığını göstermektedir. Madalyonlu eserlerin büyükçoğunluğunun Türkçe olması ise sultanın telif ve tercüme eserlerde Türkçeye verdiği önemin bir göstergesidir. Yazıdamadalyon kavramının farklı işlevlerde kullanıldığı iddiasıüzerinde durulmuş ve sultanın kitaplığındaki eserler tespitedilmeye çalışılmıştır. Yöntem olarak da ilk önce III. Muradkitaplığına dair notlar aktarılmış, ardından madalyonlu eserlerhakkında bilgi verilmiştir. Tespit edilen eserler incelenirkenmadalyonun görseli konmuş ve içerisindeki bilgiler Arabîharflerle dizilerek tercüme edilmiştir.

Abstract

In this article, fifteen medallion-ornamentedmanuscripts prepared for the library of Murad III, whowas known for his interest in books and illustratedmanuscripts, were examined. While Murad III was thesanjak chief in Manisa, many books were presented to himand after his accession to the throne, he encouraged thepreparation of books with illustrations whether writtenoriginally in Ottoman-Turkish or translated from otherlanguages. The expressions such as ʻhizâne, bi-resm, li resmʼ were used within the medallion-ornament in themanuscripts presented to the sultan, who had a library fullof illustrated books. The medallion-ornamentedmanuscripts mentioned in the article belong to manydifferent fields such as history, geography, hadith, sirah,astrology, ethics, sufism and fine arts. While ten of thebooks in question are illustrated, there are no illustrationsin five of them. Unlike the others, Mehmed Suûdî's workcalled Metâli‘ü’s-Sa‘âde was prepared for the sultan'sdaughters Fatima and Ayşe Sultan. All of the works,except Ibretname by Lâmiî Çelebi, either were written orwere translated during the reign of Murad III. It is knownthat Seyyid Lokman, Muhyî-i Gülşenî, Mehmed Suûdîand Cenâbî Mustafa received a certain amount of grantsafter having presented their works to the sultan. This shows that the medallion-ornament is used not only for thelibrary but also for the patronage tradition. The fact thatmost of the medallion-ornamented books are in Turkish isan indication of the importance that the sultan gave toTurkish language. In the article, it is claimed thatmedallion-ornament in manuscripts was used for differentpurposes and the medallion-ornamented manuscripts inthe sultan's library were listed along with the notes onMurad's library and the works with medallions. Theimages of the medallions and the Turkish translations ofthe texts within the medallions are also included.