PRAGMATİZM (PRAGMATİSM) VE PRAGMATİSİZM (PRAGMATİCİSM) ARASINDAKİ FARK ÜZERİNDEN ABDÜLHAK ŞİNASİ HİSAR’IN “FAHİM BEY VE BİZ” ROMANI

ABDÜLHAK ŞİNASİ HİSAR’S NOVEL “FAHİM BEY VE BİZ” BASED ON THE DIFFERENCE BETWEEN PRAGMATISM AND PRAGMATICISM

Özet

“Pragmaticism” C. S. Peirce’ün (1839- 1914) 1905’ten itibaren düşünce sistemini ifade etmek için kullandığıterimdir. Pragmatizmin kurucusu olarak Peirce, zaman içerisinde pragmatizm terimi altında yer alan içerikle arasına mesafekoyma gereği hisseder. Bu yeni kavramı daha ziyade birçok pragmatist tarafından pragmatizmle gerçeğin temel bir ilkesiolarak öğretilen “göreceli fayda” felsefesine karşı çıkmak için kullanır. Pragmatik kavramının yazarların pençelerinedüştüklerinde beklenilmesi gereken en nankör şekilde suiistimal edildiklerini düşünür. Durumu ironik ve aslında dramatikolarak izah eder. Peirce evladını çocuk tacirlerinden uzak tutmak maksadı ile ve daha yüksek bir amaca ulaşmak için birveda öpücüğü vererek terk etmektedir (CP 5. 414; Peirce 1991, 432). Bu kavramsal ayrım yirminci yüzyılın en baskınfelsefi fikri dahi addedilebilecek (CP 6.501, bkz. CP 5.415) pragmatiğin hem dönüm hem de kırılma noktasıdır. Bu makaleile maksadımız hem bu ayrımı netleştirmek hem de eylemsel döngünün en iyi kullanıldığı romanlardan olan “Fahim Beyve Biz”de bunu tatbik etmek ile pragmatiğin edebi metin tahlilinde ne kadar işlevsel olduğunu göstermektir.

Abstract

“Pragmaticism” is the term used by C.S. Peirce (1839-1914) from 1905 to express his thought system. As the founder of pragmatism, Peirce feels the necessity of distancing himself from the content that has gradually accumulated under the concept of pragmatism. He uses this new term rather to oppose the philosophy of relative benefit, which is taught by many pragmatists as a basic principle of pragmatism and reality. Peirce thinks the concept of pragmatics has been abused in the clutches of the authors in the most ungrateful way, as it was expected. He describes the situation as ironic and in fact dramatic. Peirce leaves his child with a goodbye kiss, to keep him away from kidnappers and to reach a higher destiny (CP 5. 414, Peirce 1991, 432). This conceptual difference is both the turning point and the breaking point of pragmatics, which can be described as the most dominant philosophical idea of the 20th century (CP 6.501, s. CP 5.415). My intention with this article is to clarify both this difference and to show how pragmatics is functional in the analysis of literary texts, by applying it to the novel "Fahim Bey ve Biz", in which the cycle of actions belongs to the best.